12252

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

بررسي تحولات بازار كار در فصل زمستان سال 1399 گوياي آن است كه اين بازار همچنان تحت تأثير شيوع ويروس كرونا قرار داشته است. يكي از مهمترين آثار شوك ويروس كرونا بر بازار كار ايران، توقف مسير رشد جمعيت فعال (بالاخص در جمعيت شاغل) است كه از زمستان 1398 شروع شده و تا زمستان1399، ادامه و استمرار داشته است. به طوري كه نتايج طرح آمارگيري نيروي كار زمستان 1399 نشان مي دهد كه در زمستان سال 1399 نسبت به فصل مشابه سال قبل، جمعيت شاغل، بيكار و جمعيت فعال به ترتيب 300 هزار نفر، 311 هزار نفر و 611 هزار نفر كاهش داشته است. با اين حال بررسي آمارهاي جريان نشان مي دهد كه اولاً، در زمستان 1399 نسبت به بهار 1399 درصد كمتري از بيكاران و شاغلان غيرفعال شده و از بازار كار خارج شده اند. ثانياً، درصد تغييرات جريان نيروي كار در زمستان 1399 تاحدودي با زمستان 1398 كه بازار كار به لحاظ حفظ شغل در وضعيت بهتري قرار داشت، برابري مي كند و در زمستان 1399 نسبت جريان از شاغل به غيرفعال در شاغلين داراي بيمه و فاقد بيمه تقريباً با زمستان سال قبل برابري مي كند. بررسي تركيب بخشي اشتغال نشان مي دهد در بخش كشاورزي ثبات نسبي اشتغال ايجاد شده و بخش صنعت نيز 384 هزار نفر افزايش اشتغال داشته است كه 98 درصد از افزايش اشتغال بخش صنعت، مربوط به بخش ساختمان است. با اين حال بررسي نسبت خروج شاغلان به تفكيك بخش هاي مختلف اقتصادي نشان مي دهد كه بخش خدمات بيشتر از ساير بخش ها، همچنان تحت تأثير تداوم آثار ويروس كرونا است در اين ميان شاغلين غيررسمي بخش خدمات بيشترين آسيب پذيري را دارند. همچنين درحالي كه در زمستان 1399 نسبت به فصل مشابه سال قبل جمعيت زنان شاغل 440 هزار نفر كاهش يافته، جمعيت شاغلين مرد در اين دوره 140 هزار نفر افزايش داشته است. شواهد نشان ميدهد در تمامي بخش هاي اقتصادي، اشتغال زنان به مراتب بيشتر از مردان از شيوع ويروس كرونا در سال1399 آسيب ديده است. با اين حال نتايج بررسي ها نشان مي دهد نسبت افزايش جريان جمعيت زنان شاغل و بيكار به جمعيت غيرفعال در زمستان 1399 در مقايسه با بهار 1399 كاهش يافته است و اين امر نشاندهنده كاهش آثار كرونا بر بازار كار زنان و شرايط رو به بهبود زنان در بازار كار كشور است. به طوركلي آسيب پذيري شاغلين زن در دو بخش صنعت و كشاورزي در زمستان 1399 نسبت به بهار 1399 كاهش يافته است ولي در بخش خدمات بهبودي از اين نظر مشاهده نمي شود. بررسي تركيب شهري و روستايي كاهش اشتغال در زمستان1399 نشان مي دهد كه در مناطق شهري بيشتر از مناطق روستايي كاهش اشتغال رخ داده است و در اين بين سهم كاهش اشتغال بخش خدمات در مناطق شهري بيشتر است. همچنين بيشترين كاهش اشتغال در زمستان 1399 مربوط به گروه سني 25 تا 34 ساله است زيرا اين افراد سهم بالايي در رشته فعاليت هاي آسيب ديده از كرونا را دارند. علاوه بر اين كاهش تعداد شاغلين غيررسمي در فصل زمستان 1399 نسبت به فصل بهار 1399(1389 هزارنفر)، كمتر بوده و در حدود 552 هزار نفر است و در حدود 90 درصد كاهش اشتغال بخش خدمات در زمستان1399 مربوط به اشتغال غيررسمي است در حالي كه در ساير بخش ها، اين آسيب پذيري نسبت به بخش خدمات كمتر است. بررسي ها نشان مي دهد در زمستان 1399، تصويب قانون بودجه 1400 و تعيين حداقل دستمزد براي سال 1400 از مهمترين عوامل مؤثر بر بازار كار بوده اند. بررسي محتواي قانون بودجه 1400 نشان مي دهد كه اولاً، محوريت اصلي قانون بودجه 1400 نسبت به اشتغالزايي، رفع محروميت و توجه به مناطق با نرخ بالاي بيكاري از طريق پرداخت وام و تسهيلات بانكي است و براي ايجاد رشد و توسعه اقتصادي اين مناطق جهت گيري مشخصي ندارد و ثانياً، با توجه به عملكرد ناموفق اجراي اين بند طي سال هاي اخير، نمي توان به ايجاد اشتغال پايدار از اين طريق اميدوار بود. از سوي ديگر حدود 39 درصد افزايش در دستمزد سال 1400 به منظور حمايت از نيروي كار در شرايط ركود تورمي و شيوع ويروس كرونا، پيش بيني شده است، اما بديهي است كه افزايش دستمزد مي بايست در كنار ساير مكانيزم هاي حمايتي (توجه به رفع مشكلات زيرساختي و نهادي بنگاه هاي اقتصادي و بهبود فضاي كسب و كار، تكميل سياست هاي حامي اشتغال و تكميل حمايت هاي اجتماعي و..) قرار گيرد تا بتواند بر شاخص هاي بازار كار تأثير مثبتي داشته باشد و در غير اينصورت منجر به افزايش هزينه توليد براي بنگاه هاي خرد، افزايش شاغلان غيررسمي و فاقد بيمه و همچنين استخدام نيروي كار با شرايط دستمزد بسيار پايين خواهد شد.