12268

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

- امروزه، ابعاد وسيع تر و ماهيت پيچيده تر روابط ميان دولت ها، الگوهاي كهن تر روابط را به نفع انواع جديدتر آن تغيير داده است. در اين ميان، الگوي همكاري راهبردي، از آغاز قرن جديد ميلادي به طور خاص مورد توجه دولت ها قرار گرفته است. تنوع موضوعات همكاري و بازه زماني فراخ اين روابط، نخستين چيزي است كه در اسناد همكاري راهبردي مورد توجه قرار مي گيرد. - يكي از مهم ترين ويژگي هاي همكاري راهبردي به ماهيت سلسله وسيع منافع مشترك بلندمدت ميان دو كشور مربوط مي شود، منافعي كه مستقل از شرايط سياسي موجود يا اقدام هاي طرف هاي ثالث شكل مي گيرند. -رجمهوري اسلامي ايران و روسيه در سال هاي اخير روابط نزديكي را با يكديگر تدارك ديده اند و همين امر امكان سنجي انعقاد يك توافق راهبردي و بلندمدت را به يك بحث مسلط در ميان صاحبنظران تبديل كرده است. - محركه ها و پيش ران هاي مختلفي وجود دارد كه مسير اجراي توافق راهبردي جمهوري اسلامي ايران با روسيه را هموار مي سازد. اين محركه ها مجموعه اي از متغيرها و اشتراكات تاريخي، سياسي، هنجاري و... را دربرمي گيرد و تمركز بر آنها مي تواند به تقويت اراده دو دولت براي نيل به چنين توافقي منجر گردد. - ازجمله مهمترين پيشران ها و محركه هاي تأثيرگذار بر تسهيل فرايند انعقاد توافقنامه راهبردي ميان ايران و روسيه به سابقه همكاري راهبردي دو كشور در محيط پيراموني خود مربوط مي شود. همكاري و مساعي دو كشور در قبال بحران تاجيكستان كه درگيري هاي داخلي در اين كشور تازه استقلال يافته از اتحاد جماهير شوروي را پايان داد، و نيز همكاري آنها در افغانستان در دهه 1990 ازجمله مهم ترين تجارب دو كشور در اين زمينه محسوب مي شود. همچنين همكاري دو كشور در سوريه نقطه عطفي در روابط تهران و مسكو بوده و شاخص ترين نماد همكاري راهبردي دو كشور است. - موضع مشترك جمهوري اسلامي ايران و فدراسيون روسيه در برابر آنچه نظم ليبرال دمكراسي غربي بر جهان تحميل كرده و همساني معنادار رويكردهاي تجويزي آنها درخصوص آنچه بايسته هاي ضروري نيل به نظم مطلوب جهاني را شكل مي دهد ازجمله حمايت تهران و مسكو از چندجانبه گرايي در نظام بين الملل، از مؤلفه هاي بسترساز براي برقراري روابط بلندمدت راهبردي ميان ايران و روسيه است. - ادراكات و تصورات مشترك ايران و روسيه از منابع تهديد ملي، منطقه اي و بين المللي ازجمله تهديداتي چون يك جانبه گرايي آمريكا، نقض حقوق بين الملل، هژموني طلبي ايالات متحده و اعمال استانداردهاي دوگانه در سياست خارجي قدرت هاي غربي پيشران قدرتمندي را براي حركت جمهوري اسلامي ايران و دولت فدراتيو روسيه به سمت انعقاد يك توافق راهبردي بلندمدت ايجاد كرده است. -نوجود يك تصوير روشن از ثبات و پايداري نظام هاي سياسي حاكم بر ايران و روسيه خود پيش ران قدرتمندي براي حركت آنها به سوي يك توافق راهبردي بلندمدت است. هر دو كشور با اطمينان از تداوم اين ثبات كه شرط لازم براي مبادرت به سرمايه گذاري هاي بلندمدت در حوزه روابط خارجي است قادر خواهند بود كه با ظرفيت بيشتري به سمت انعقاد توافق راهبردي با يكديگر روي آورند. - علي رغم پيش ران ها و محركه هاي قوي براي انعقاد توافق راهبردي ميان جمهوري اسلامي ايران و روسيه، برخي موانع و چالش ها نيز فراروي اين فرايند وجود دارد. اين موانع ممكن است روند رسيدن دو كشور به همكاري راهبردي بلندمدت را با تأخير مواجه سازند. دخالت و نقش مخرب بازيگران ثالث همچون رژيم صهيونيستي، پايين بودن سطح تعاملات اقتصادي دو كشور و ضعف ارتباطات و تعاملات ميان مردم و بخش هاي غيردولتي ايران و روسيه ازجمله مهم ترين اين موانع به حساب مي آيد. - تلاش براي تغيير ادراك تصميم سازان روس درخصوص عزم و جديت ايران براي همكاري جامع راهبردي، تدبير و مديريت افكار عمومي درخصوص ماهيت و ضرورت توافق راهبردي با روسيه، مديريت زماني امضاي توافق و عدم همزماني آن با روند تصويب كنوانسيون رژيم حقوقي درياي خزر، ظرفيت سازي توافق راهبردي با روسيه در راستاي تقويت محور مقاومت، تلاش براي پيوند بيشتر با ساختارهاي نهادي فراملي روس بنيان و توجه به وجوه نرم افزاري روابط راهبردي با روسيه ازجمله مهم ترين الزامات فراروي انعقاد توافق راهبردي ايران با روسيه است.