14349

1399

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

گزارش پيش رو، بهعنوان گزارش نخست آسيب شناسي صادرات غيرنفتي در ايران، روند صادرات غيرنفتي در اقتصاد ايران را بررسي كرده است. همچنين از زواياي مختلف آماري، موارد مرتبط با صادرات ازجمله ارزش دلاري و سهم عمده كالاهاي صادراتي، طبقه بندي سهم كالاهاي صادراتي به تفكيك كدهاي HS، شركاي تجاري عمده و تحليل سهم آنها از تجارت خارجي ايران، ارزآوري كالاهاي صادراتي، محاسبه شاخص هاي تمركز كالاهاي صادراتي و ساير موارد نيز تحليل شده است. خلاصه يافته هاي اصلي اين تحقيق به شرح ذيل است: 1. برنامه ريزي براي حفظ بازار صادراتي و توسعه صادرات كالا و نيز احصاي مسائل و مشكلات موجود در سر راه صادرات غيرنفتي، مستلزم شناخت وضعيت موجود امكانات صادراتي از يك سو و مشتريان خارجي ازسوي ديگر است. 2.ارزش دلاري صادرات غيرنفتي طي سال هاي 1380 تا 1397 از 4/2 ميليارد دلار به 44/7 ميليارد دلار رسيده است. به عبارت ديگر، طي هفده سال، ارزش دلاري صادرات غيرنفتي با نرخ رشد متوسط ساليانه 16/23 درصد 10/6 برابر شده است. 3.بررسيهاي آماري نشان ميدهد كه طي سال هاي 1380 تا 1397 در سال 1387 بيشترين بازار صادراتي از نظر تعداد با 170 كشور قرار داشته و كمترين آن هم مربوط به سال 1393 با 140 كشور است. با اين حال، روند كلي نشانگر كاهش تعداد كشورها يا بازارهاي هدف در اين سال هاست. 4.الگوي صادرات ايران از نظر شركاي تجاري الگوي نامتقارني است. منظور از عدم تقارن، اين است كه تعداد كمي از كشورها سهم بالايي در تجارت ما دارند و تعداد زيادي از 0آنها سهمي بسيار اندك. در سال 1380 از ميان 163 كشور داراي رابطه تجاري با ايران، تعداد هشت كشور (يعني 4/9 درصد از كشورهاي طرف معامله ما) بيش از نيمي از ارز حاصل از صادرات كالاهاي غيرنفتي را عايد كشورمان ساخته اند و كمتر از نيم ديگر اين درآمد ارزي از 155 كشور باقي مانده حاصل شده است. 5.سهم چهار كشور امارات متحده عربي، چين، عراق و جمهوري كره، مجموعاً بيش از ارزش صادرات به 145 كشور ديگر بهعنوان مقصد كالاهاي صادراتي ايران در سال 1397 بوده است. اين تمركز نسبتاً شديد در بازارهاي هدف صادراتي ميتواند براي كشور يك تهديد تلقي شود. 6.روند حركت ما در طول زمان در جهت توسعه صادرات در بخش كالاهاي غيرنفتي، به تمركز بر برخي كشورها انجاميده است. به عبارت ديگر، در طول زمان، رابطه تجاري ما با كشورهاي مختلف به طور يكسان رشد نكرده است. 7.با در نظر گرفتن، ارزش صادراتي گروه هاي كالايي برحسب قسمت در نظام HS مقدار شاخص تمركزگرايي هيرشمن براي دوره زماني 1396-1380 به طور متوسط به عدد 0/38 ميرسد كه نشان از تمركز نسبي بالاي صادرات است. در گزارش هاي آتي آسيب شناسي صادرات غيرنفتي كشور نيز درخصوص آسيب شناسي وضع موجود و راهكارها و توصيه هاي سياستي كه منجر به بهبود عملكرد تجارت خارجي مي شود، بحث و تحليل ارائه خواهد شد.