14526

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

انتشار خبر دستگيري برخي از مقامات سابق و فعلي اردن و در رأس آنها دو تن از مقامات داراي ارتباطات ويژه با عربستان (شريف بن حسن، فرستاده ملك عبدالله نزد عربستان و باسم عوض الله، رئيس سابق ديوان پادشاهي) در سوم آوريل سال جاري، اردن را به مركز اخبار امنيتي منطقه تبديل كرد. اهميت ويژه اين تحول وقتي نمايان شد كه اين مسئله تلاش براي كودتا به رهبري حمزه بن حسين (برادر ملك عبدالله و وليعهد سابق) عنوان شد، هرچند دولت اردن با مديريت تحولات، اتهام اين افراد را فقط تلاش براي بي ثبات سازي اردن تعبير كرد و سخني از كودتا به زبان نياورد؛ در عين حال، محافل اطلاعاتي و رسانه اي منطقه، تحولات اردن را تلاش براي كودتا ناميدند و برخي از طرف هاي منطقه اي (عربستان، امارات و رژيم صهيونيستي) را طراح اصلي آن دانستند. تنها چند روز پس از اعلام اين خبر، با وساطت افراد متنفذ در خاندان سلطنتي (به ويژه اميرحسن بن طلال وليعهد اسبق و برادر ملك حسين، پادشاه سابق) شاهزاده حمزه ضمن رد اتهام كودتا، وفاداري خود نسبت به ملك عبدالله را اعلام كرد. اميرحسن 74 ساله، خود سرنوشتي مشابه امير حمزه دارد؛ او نيز پس از 34 سال ولايت عهدي در زمان ملك حسين در واپسين روزهاي عمر پادشاه سابق از وليعهدي كنار گذاشته شد و عبدالله پادشاه فعلي جايگزين عموي خود شد. ولي امير حسن هيچگاه براي تضعيف پادشاهي برادرزاده اقدامي نكرد و برعكس در تثبيت حاكميت ملك عبدالله سهم عمده اي ايفا كرد. او در حال حاضر به عنوان بزرگ خاندان هاشمي، واسطه برقراري صلح ميان دو برادر (ملك عبدالله و امير حمزه) شده است. حكومت اردن از دامن زدن به اخبار مربوط به كودتا به شدت پرهيز دارد و نمي خواهد سخن گفتن از كودتا و دلايل آن به امري عادي در كشور تبديل شود. به همين دليل، دولت اردن در اولين موضع گيري ضمن انتشار محتاطانه خبر دستگيري متهمان، از به كار بردن اتهام كودتا در مورد آنان خودداري كرد و به جز اسامي سه نفر از عناصر مشهور، نام ديگر متهمان (كه برخي از آنها از مقامات دستگاه امنيتي اردن بودند)، برده نشد. همچنين دادستاني اردن بلافاصله ابتكار عمل را در دست گرفت و ممنوعيت هرگونه درج خبر يا اطلاعات از اين پرونده در همه رسانه ها و حتي شبكه هاي اجتماعي را اعلام كرد. درمجموع به نظر مي رسد، ناپختگي مخالفان داخلي، تعجيل طرف هاي خارجي (به ويژه سعودي ها) و پيش دستي حكومت اردن باعث شد، طرح مخالفان ملك عبدالله قبل از رسيدن به بلوغ لازم از ميدان به در شود. در ارزيابي ماجراي توطئه عليه پادشاهي اردن، اركان اصلي تحليل، تضاد منافع ميان عربستان و اردن در سه مسئله توليت مسجدالاقصي، حل و فصل نزاع فلسطيني – صهيونيستي بر پايه راه حل دو دولت يا راه حل مدنظر در طرح معامله قرن و روند عادي سازي روابط با فرمول جديد به رهبري آشكار و پنهان عربستان سعودي همچنين منويات رژيم صهيونيستي در تضعيف پادشاهي اردن است. در مواجهه با اين واقعه، بايد به مسئله تشديد تخاصم پنهان ميان اردن و عربستان توجه ويژه داشت. آنچه اين تحولات نشان مي دهد چيزي جز اين نيست كه اتكاي اردن به عربستان و رژيم صهيونيستي براي تضمين بقاي خود، رويكردي ناكارآمد است و توجه به محور عراق ـ اردن ـ مصر براي پادشاهي هاشمي مفيدتر به نظر مي رسد.