14594

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

در سال هاي اخير پيشنهادهايي از طرف برخي سازمان هاي دولتي يا نمايندگان مجلس در راستاي اختصاصي سازي ماليات بر انواع كالاها و خدمات براي بخش سلامت ارائه شده است. هرچند بخش عمده اين پيشنهادها به تصويب نرسيده اند، اما آگاهي از تجربيات ساير كشورها مي تواند منجربه ايجاد بينشي براي سياستگذاران در مورد استفاده از اين رويكرد در دنيا شود. به طور كلي بررسي ها نشان مي دهد كه برخي كشورها بخشي از منابع درآمدي خود را براي حوزه سلامت اختصاص مي دهند. در اين ميان اختصاص بخشي از ماليات بر درآمد براي پوشش بيمه هاي اجتماعي و درماني كاركنان بخش رسمي شايع تر است. همچنين تمايل زيادي براي اختصاصي سازي منابع حاصل از ماليات بر كالاهاي آسيب رسان به ويژه دخانيات براي بخش سلامت وجود دارد. تجربه اختصاصي سازي از محل ساير منابع درآمدي براي بخش سلامت نظير ماليات بر ارزش افزوده، ماليات بر درآمد هاي شركت هاي تلفن همراه، ماليات بر بنزين و ماليات بر بليت پرواز نيز به صورت موردي و در برخي كشور ها مشاهده مي شود. طرفداران رويكرد اختصاصي سازي مزايايي از قبيل عبور از محدوديت هاي بودجه اي، ايجاد ارتباط بين منابع اختصاص يافته و برنامه هاي مشخص (و متعاقب آن افزايش پاسخگويي مجريان برنامه ها) و يا آگاه سازي جامعه در مورد هزينه هاي برنامه اي مشخص را براي آن ذكر مي كنند. با اين حال انتقاداتي نيز به اين رويكرد وجود دارد. از مهم ترين آنها مغايرت آن با انعطاف در فرايند بودجه ريزي را مي توان ذكر كرد. تجربيات مستند كشورها نيز به اين مسئله اشاره دارد كه اختصاصي سازي، سياست ارجح آنها نبوده و براي پيشبرد يك اولويت ملي مهم و بازه زماني مشخص استفاده شده است و بعد از مدتي به دلايلي ازجمله تغيير اولويت ها يا ايجاد كسري در ساير بخش ها، اختصاصي سازي را پايان داده اند. همچنين منابع حاصل از اختصاصي سازي به طور بالقوه نسبت به شرايط ركود و رونق اقتصادي تأثيرپذير است. بنابراين اين رويكرد معمولاً در موارد نبود ارتباط بين اولويت ها و فرايند بودجه ريزي و به منظور افزايش منابع مالي براي يك اولويت ملي مهم در بازه زماني مشخص مورد استفاده قرار مي گيرد. در ايران نيز مواردي از اختصاصي سازي منابع درآمدي مشخص براي سلامت به شرح ذيل وجود دارد: ـ تخصيص 10 درصد از منابع حاصل از هدفمندسازي يارانه ها به حوزه سلامت، ـ يك واحد درصد از منابع ماليات بر ارزش افزوده، ـ بخشي از منابع حاصل از ماليات بر كالاهاي آسيب رسان و دخانيات. درمجموع ضرورت دارد اولاً دولت نسبت به بهينه بودن اختصاص درآمدهاي اختصاصي مذكور از منظر بودجه ريزي و اولويت هاي كشور برنامه ريزي داشته باشد، ثانياً در صورت لزوم اختصاص منابع مذكور به بخش سلامت، لازم است اين امر به موازات مديريت بهينه هزينه ها و پاسخگويي شفاف در برابر نحوه هزينه كرد اعتبارات تخصيص يافته به بخش سلامت، مبتني بر نگاه فرابخشي و در قالب فرايند بودجه ريزي انجام شود تا انضباط مالي دولت نيز افزايش يابد. در اين راستا لازم است مجلس به منظور نظارت اثربخش، بُعد نظارتي خود را ساختارمند و تقويت نمايد.