14661

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

حق مالكيت معنوي به واسطه برخي از معاهدات بين المللي نظير كنوانسيون برن ، كنوانسيون پاريس و يكي از معاهدات سازمان تجارت جهاني موسوم به «توافقنامه جنبه هاي مرتبط با تجارتِ حقوق مالكيت معنوي (تريپس)» برقرار شده است. اما اين حق هرگز براي استفاده در طول همه گيري ها طراحي نشده و در گذشته هم استثنائاتي به منظور اطمينان از عدم ممانعت حق مالكيت در راه سلامت همگاني وجود داشته است. • تعدادي از كشورهاي درحال توسعه ازجمله هند و آفريقاي جنوبي خواستار تعليق حق مالكيت معنوي درمان و واكسن هاي مرتبط با كرونا شدند. اين پيشنهاد با مخالفت ايالات متحده و اتحاديه اروپا در سازمان تجارت جهاني روبرو شد. پس از مدتي، رئيس جمهور آمريكا در 15 ارديبهشت ماه سال جاري پيشنهاد مذكور را پذيرفت، اما اتحاديه اروپا و برخي از كشورهاي اروپايي همچنان به مخالفت خود ادامه مي دهند. • واكنش كشورهاي اروپايي به پيشنهاد تعليق حق مالكيت معنوي واكسن هاي كرونا با نوعي از دودستگي و ترديد نه تنها در ميان كشورها، بلكه در درون سازوكار اتحاديه اروپا همراه بود. • موافقان معتقدند لغو مالكيت معنوي واكسن به تنهايي كافي نيست و اتحاديه اروپا بايد براي افزايش سطح توليد جهاني از روند انتقال فناوري به كشورهاي ثالث حمايت تام كند. فرانسه، ايتاليا، هلند، لهستان، جوزپ بورل نماينده عالي اتحاديه اروپا در سياست خارجي و امور امنيتي، حزب سبزها ـ اتحاد آزاد اروپا و حزب چپ در پارلمان اروپا و چند تن از رهبران سابق اروپايي حاميان پيشنهاد تعليق حق مالكيت معنوي واكسن هستند. • مخالفان بهانه هاي مختلفي را ازجمله: نگراني درباره دسترسي رقبايي مانند چين به فرمول توليد نسل جديد واكسن ها، فقدان امكانات لازم در كشورهاي درحال توسعه براي توليد واكسن هاي جديد، ممانعت از كسب سود شركت هاي دارويي و از بين رفتن تمايل آنها به نواوري را مطرح مي كنند. اتحاديه اروپا، آلمان، بريتانيا، سوئيس، نروژ و سه حزبِ پارلمان اروپا شامل حزب راست مركز «مردم اروپا»، «سوسياليست هاي اروپايي» و حزب ليبرال «تجديد اروپا» در رأس مخالفان هستند. • دو واقعيت ادعاي كذب مخالفين درباره آسيب تعليق حق مالكيت معنوي واكسن هاي كرونا به شركت هاي توليدكننده را آشكار مي كند: نخست اينكه دولت ها اصلي ترين سرمايه گذاران در شركت ها براي توليد واكسن هستند. آلمان و آمريكا بزرگ ترين سرمايه گذاران براي توليد واكسن ضدكرونا R&D هستند. دوم اينكه شركت هاي توليدكننده واكسن از ابتداي توليد تاكنون سود هنگفتي به دست آورده اند و تعليق حق مالكيت معنوي قطعاً درآمد آنها را كاهش خواهد داد. • طبق تحقيقات مؤسسه غيردولتي «رصد اروپاي مشترك» ، لابي شركت هاي بزرگ دارويي بر مخالفت اتحاديه اروپا با طرح تعليق حق مالكيت معنوي واكسن هاي كرونا بسيار اثرگذار است. به گونه اي كه از 1 مارس 2020 تا مي 2021 شركت هاي بزرگ دارويي 44 ديدار با كميسيونرهاي اتحاديه اروپا داشته اند. اين شركت ها مخالف تعليق هستند.