14695

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

كشور عمان چندي است به عنوان كنشگري با سياست خارجي بي طرفي، ميانجيگري و تعامل سازنده با همه شناخته مي شود. اين رويكرد سياست خارجي عمان در دوران سلطنت سلطان قابوس بسيار محسوس بود. سلطان قابوس اهتمام بسيار زيادي به بي طرفي و ميانجيگري داشت و براي حفظ اين رويكرد نيز از سفرهاي خارجي زياد اجتناب مي ورزيد. اين رويكرد سلطان قابوس سبب شد تا انجام نخستين سفر خارجي سلطان هيثم بن طارق پس از گذشت 18 ماه از آغاز سلطنت او، سفري مهم به شمار رود؛ چراكه با به سلطنت رسيدن سلطان هيثم در 11 ژانويه 2020 بازيگران منطقه اي تلاش بسيار زيادي براي جذب وي به سوي خود داشتند؛ براي نمونه امارات متحده عربي با پرداخت وام 2 ميليارد دلاري با عنوان «Bridge Loan» و قطر با پرداخت وام 1 ميليارد دلاري در پي جذب عمان به سوي خود بوده اند. تلاش كشورهاي مزبور جهت جذب عمان به سوي خود از سويي و انتخاب عربستان به عنوان نخستين سفر خارجي سلطان هيثم از ديگر سو سبب مي شود تا موضوع هاي مورد بحث در اين ديدار براي كشورهاي شوراي همكاري خليج فارس و ساير كشورهاي منطقه اي و فرامنطقه اي مهم باشد. در اين ديدار موضوع هايي همچون شوراي هماهنگي عمان – عربستان، ايران، جنگ يمن، گذرگاه زميني عمان – عربستان، بازار مشترك، همكاري هاي اقتصادي به ويژه در زمينه گمركي، خط لوله نفت و غيره مطرح شد كه در گزارش پيش رو مهم ترين محورهاي آن مورد مداقه قرار گرفته است. بسياري از كارشناسان سياسي عمان دوره سلطنت سلطان هيثم را همانند عمان دوره سلطان قابوس دانسته و انتظار دارند تا سلطان هيثم همانند سلطان قابوس سياست بي طرفي، ميانجيگري و تعامل با همه را با همان شدت و حدت دنبال كند. اين درحالي است كه سلطان هيثم با آغاز سلطنت خود و با فراگيري بيماري كرونا با بحران هاي اقتصادي بزرگ و بدهي هاي مالي زيادي مواجه شده و شاهد اعتراضات مردمي بوده است؛ از اين رو به دنبال شريك اقتصادي قدرتمندي براي همكاري اقتصادي جهت رهايي از اين بحران است. ازسويي نيز برخي اعضاي شوراي همكاري خليج فارس همچون قطر و امارات درصدد هستند تا با اعطاي وام هاي كلان، سلطان هيثم را به سوي خود جذب كنند. از ديگر سو امارات در مسير توسعه بندري عمان موانعي ايجاد مي كند تا بندر الدقم عمان به رقيب بندر جبل علي تبديل نشود. اين عوامل به همراه تنش هايي كه در گذشته ميان عربستان و قطر و امروزه ميان عربستان و امارات به وجود آمده و با توجه به نياز عربستان به رهايي از بحران سياسي از طريق تقويت روابط با ساير اعضاي شوراي همكاري خليج فارس، منجر شده است تا مقامات دو كشور عمان و عربستان بيش از پيش به همديگر نزديك شوند. سلطان هيثم به عربستان به عنوان شريك اقتصادي قدرتمندي مي نگرد كه با همكاري با آن مي تواند بنادر دريايي خود را توسعه داده و به افزايش تبادلات بازرگاني با آن بپردازد. از سويي نيز توجه بيش از پيش عربستان به عمان از طريق استقبال باشكوه از سلطان آن كشور واكنشي به اختلاف امارات با آن در جلسه اوپك بوده است. عربستان با اين اقدام دو هدف را دنبال مي كرد، نخست رهايي از بحران اقتصادي و سياسي ناشي از تنش با امارات و برخي ديگر از كشورهاي غرب آسيا و خليج فارس همچون ايران، يمن و سوريه؛ دوم كاستن از ميزان اهميت امارات و افزايش اهميت عمان با هدف تحت فشار قرار دادن امارات. ديگر نكته مهم سفر سلطان هيثم به عربستان اين است كه اين احتمال وجود دارد كه عربستان سعودي مسقط را واسطه مذاكرات ايراني – سعودي قرار دهد تا از ميزان تنش و چالش هاي سياسي خود بكاهد. مقامات سعودي كه در گذشته به دليل روابط مطلوب سلطان قابوس با مقامات ايراني، روابط سردي با عمان داشتند، در دوران سلطان هيثم روابط خود را بهبود بخشيده اند و اين نشان دهنده تمايل مقامات دو كشور به همكاري بيشتر با همديگر در زمينه همكاري هاي اقتصادي و سياسي است؛ امري كه مي تواند به شكل گيري بلوك بندي هاي جديدي در شوراي همكاري خليج فارس منجر شود. تشكيل شوراي هماهنگي عربستان – عمان مي تواند يك نمونه از اين بلوك بندي هاي جديد باشد كه قطعاً به زيان كشورهايي همچون امارات متحده عربي خواهد بود و واكنش هاي تقابلي يا مصالحه جويانه اي از آنان به دنبال خواهد داشت.