14726

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

شاخص هاي اقتصاد كلان همچون رشد اقتصادي، اشتغال و ... تنها تصويري از وضعيت اقتصاد يك كشور ارائه مي كنند، اما اين شاخص ها توضيح دهنده تغييرات ساختاري رخ داده در يك اقتصاد نيستند. در گزارش نخست تغييرات تكنولوژي به عنوان يكي از عوامل اصلي تغييرات ساختاري معرفي و مفهوم و مباني نظري آن در چارچوب الگوي تقاضامحور داده-ستانده بررسي شد. در اين گزارش به منظور شناسايي ساير عوامل مؤثر بر تغييرات ساختاري از منظر تقاضا، روش تحليل تجزيه ساختاري ( )، معرفي شده است. بنابراين هدف اصلي گزارش حاضر صرفاً توجه به پايه هاي نظري روش هاي مختلف است كه بستر پايه هاي تحليل گزارش هاي بعدي را فراهم مي كند. روش تحليل تجزيه ساختاري ( ) كه مبتني بر الگوي تقاضامحور داده-ستانده است، روشي كاربردي براي بررسي تغييرات متغيرهايي همچون توليد، اشتغال، مصرف انرژي، نيروي كار و انتشار آلاينده طي يك بازه زماني است، به طوري كه مي توان تغيير هريك از متغيرهاي فوق را برحسب تغييرات تكنولوژي، تقاضاي داخلي، صادرات، واردات و ... تجزيه نمود. اين روش از زمان پيدايش تاكنون متناسب با تغييرات اقتصاد جهاني متحول شده است و پژوهشگران روش هاي متعددي را براي تجزيه تغييرات ساختاري معرفي نموده اند به طوري كه يك روش منحصربفرد تجزيه وجود ندارد و به كارگيري روش هاي مختلف تجزيه، نتايج متفاوتي از سهم عوامل در تغييرات ساختاري به دست مي دهند. يك راه حل براي اين مشكل محاسبه ميانگين سهم هريك از عوامل در همه حالات ممكن تجزيه است كه به آن رويكرد «تجزيه كامل» گفته مي شود. با اين حال با افزايش تعداد عوامل به كارگيري اين رويكرد با دشواري هايي همراه خواهد بود و فرايند محاسبه پيچيده و زمانبر مي شود، به طوري كه اگر n عامل وجود داشته باشد، آن گاه روش تجزيه وجود خواهد داشت. ازاين رو پژوهشگران براي سهولت محاسبه، روش هاي ديگري را استفاده كرده اند كه در قالب دو رويكرد «تجزيه دقيق» و «تجزيه تقريبي» قابل طبقه بندي هستند. در رويكرد اول مجموع سهم عوامل بر تغيير متغير مورد نظر برابر 100 است حال آنكه اين فرض در رويكرد دوم مورد ترديد قرار مي گيرد و تأثير متقابل عوامل بر يكديگر ( ) نيز لحاظ مي شود. مقدار اين جزء نقش مهمي در تعيين انتخاب روش تجزيه دارد. به اين معنا كه اگر مقدار آن ناچيز باشد، مي توان از آن صرفنظر كرد و روش پيشنهادي پژوهشگران يعني «تجزيه قطبي» را مبناي محاسبه تحليل تجزيه ساختاري قرار داد. در غير اين صورت استفاده از روش تجزيه قطبي توصيه نمي شود و بايد رويكرد تجزيه كامل را مبناي محاسبه قرار داد. برخي از پژوهشگران استفاده از روش تجزيه ميانگين وزني ( ) را در اين شرايط پيشنهاد مي كنند كه درواقع رويكرد تجزيه كامل را با استفاده از روابط رياضي در قالب ساده تري بيان كرده است. در اين روش با توجه به لحاظ همه حالت هاي مختلف تجزيه، مجموع سهم عوامل برابر 100 است. در راستاي توضيحات فوق، در صورتي كه مقدار ناچيز باشد، استفاده از روش «تجزيه قطبي» مانعي ندارد؛ در غير اين صورت لازم است كه روش «تجزيه ميانگين وزني» مبناي تحليل تجزيه ساختاري قرار گيرد.