14737

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

توليد انواع واكسن ها در دنيا و ايمن سازي در برابر ويروس كوويد ـ 19 به عنوان يكي از راه هاي جلوگيري از گسترش بيماري كرونا، به طور فزاينده اي در دستور كار كشورها قرار گرفته است، به نحوي كه هريك برنامه ايمن سازي گروه هاي جمعيتي مربوط به خود را به اجرا در مي آورند. در اين راستا، برخي سازمان هاي بين المللي ازجمله سازمان بهداشت جهاني با هدف دسترسي عادلانه به محصولات سلامتي مرتبط با كوويد ـ 19، چارچوبي را با تمركز بر بهداشت عمومي به عنوان بالاترين اولويت كشورها، اولويت دهي به گروه هاي در معرض خطر ابتلا و مرگ ومير بالا در سه بُعد اهداف، گروه هاي هدف و زمان بندي آنها ارائه كرده است. براساس توصيه سازمان جهاني بهداشت، هر كشوري بايد 6 اصل رفاه انسان، برابري جهاني، احترام برابر، حمايت، برابري و مشروعيت ملي را براي تعيين اينكه واكسن ها به چه كساني و در چه زماني اختصاص داده شود در نظر گيرد و نسبت به تصميم گيري خود براساس شناسايي جمعيت مورد نظر (به عنوان مثال: كاركنان بهداشتي، افراد ميانسال، افراد با شرايط جسمي خاص و...) با در نظر داشتن منابع اقدام كند. مطابق بررسي هاي انجام گرفته، اولويت بندي گروه هاي جمعيتي در كشورهاي مورد بررسي در اين گزارش، با در نظر داشتن چارچوب هاي اخلاقي ازجمله به حداقل رساندن آسيب ها و حداكثرسازي منافع، عدالت، شفافيت، حفاظت و حمايت از افراد در معرض خطرات روحي و رواني دوران كرونا به شرح زير صورت گرفته است: در اغلب كشورها فاز اول با هدف محافظت از بيشترين تعداد افراد در معرض خطر در كوتاه ترين زمان ممكن انجام گرفته است. بدين صورت كه كاركنان بهداشتي به عنوان افراد حاضر در خط مقدم ارائه خدمات به دليل احتمال بالاي ابتلا به بيماري كوويد ـ 19 نسبت به عموم مردم و همچنين ريسك بالاي انتقال عفونت ناشي از مراقبت هاي بهداشتي از بيماران و افرادي كه مراقبت از آنها در اولين قدم برنامه واكسيناسيون در نظر گرفته شده است. پس از آن كاركنان و مراقبين در مراكز مراقبت هاي طولاني مدت، كاركنان شاغل در مهدهاي كودك، مراكز نگهداري از سالمندان، افراد مسن با خطرات خاص مرتبط با سن، گروه هاي جمعيتي در معرض خطر بيماري و مرگ و افراد داراي معلوليت در اين فاز قرار دارند. در فاز دوم، كه با هدف واكسينه كردن بيشتر جامعه و جلوگيري از بستري شدن افراد صورت گرفته، اولويت بندي سني، واكسينه كردن افراد ساكن در مراكز و اجتماعات پُرخطر، افراد شاغل در مشاغل ضروري و پُرخطر، ايمن سازي گسترده كودكان و زنان باردار در برنامه منظور شده است. بر اين اساس؛ احتمال بالاي ابتلا و خطر انتقال عفونت در مواجهه با بيماران، اولويت سني، ريسك بالاي ابتلا به بيماري شديد و يا مرگ در اثر آن و همچنين شاغل در مشاغل ضروري پُرخطر از حيث احتمال بالاي ابتلا و مواجهه بيشتر با سالمندان، كودكان يا ساير افراد جامعه به عنوان مهم ترين مؤلفه هاي مؤثر بر اولويت بندي گروه هاي جمعيتي در توزيع واكسن كرونا در كشورها در نظر گرفته شده است. برنامه واكسيناسيون كشور ايران در چهار فاز عملياتي نيز با در نظر داشتن توصيه ها و چارچوب هاي پيشنهادي سازمان بهداشت جهاني معيارهاي زير را در اولويت بندي واكسن كرونا در ميان گروه هاي جمعيتي در نظر گرفته است: ـ احتمال خطر ابتلا حين خدمت رساني به بيماران كوويد ـ 19 يا خدمت رساني به جامعه در محيط هاي پُرخطر ـ احتمال ابتلا بر اثر زندگي به صورت جمعي و همچنين خطر انتقال عفونت به ديگران در شرايط شيوع ويروس كرونا ـ احتمال خطر بيماري شديد، بستري شدن و مرگ در اثر ابتلا به كوويد ـ 19 به علل پزشكي مثل سن، بيماري هاي زمينه اي يا علل غيرپزشكي مثل زندگي در محيط هاي پُرتراكم نظير زندان ها، آسايشگاه هاي معلولين و مراكز بهزيستي ـ احتمال ايجاد اختلال در جامعه و وارد آمدن زيان به افراد به دليل كمبود پرسنل متولي عملكردهاي حياتي جامعه به نظر مي رسد اجراي موفقيت آميز برنامه هاي واكسيناسيون كوويد ـ 19 به سيستم هاي تأمين قوي ازجمله كنترل دقيق در زنجيره تأمين، نگهداري از سيستم هاي اطلاعاتي، حفاظت از تأمين واكسن و جلوگيري از هرگونه وقفه از نقطه توليد تا زمان ارائه خدمات و... نياز دارد. برنامه واكسيناسيون در كشور ايران به دلايل زير با چالش در اجرا مواجه شد: ـ با توجه به عدم تأمين به موقع و كافي واكسن داخلي در فرايند واكسيناسيون در كشور، همچنان واردات واكسن به عنوان منبع اصلي تأمين برنامه واكسيناسيون كشور است. ـ وجود برخي معيارها در سند ازجمله تغيير گروه هاي جمعيتي با توجه به تغييرات پاندمي، عدم رعايت كامل اولويت بندي سني به علت تقدم اولويت بندي صنفي يا دستگاه هاي اجرايي به جاي سني كه ضمن ايجاد انتظار در ساير گروه هاي صنفي، سبب كُند شدن روند واكسيناسيون و به نوعي اختلال در نظم واكسيناسيون مطابق برنامه شده است. ـ علي رغم تأكيد بر برآورد هزينه هاي مالي و نيروي انساني در توصيه هاي سازمان هاي بين المللي و همچنين اسناد پشتيبان برنامه ريزي واكسيناسيون، اما عملاً عدم تأمين به موقع عوامل فوق سبب تأخير در اجراي برنامه واكسيناسيون شده است. بنابراين در راستاي افزايش كيفيت خدمت رساني و مرتفع شدن چالش هاي اجرايي شدن برنامه واكسيناسيون در كشور، تقويت مديريت منابع انساني؛ آموزش براي عرضه واكسن جديد؛ تقويت سامانه هاي پايش و گزارش عوارض نامطلوب پس از واكسيناسيون و رصد بيماري، پيش بيني و انجام فعاليت هاي اطلا ع رساني و جلب مشاركت جامعه براي ترويج تقاضا و پذيرش واكسيناسيون به عنوان بخشي از خدمات ضروري مراقبت هاي اوليه سلامت، اتخاذ سياست هاي پس از اجراي برنامه واكسيناسيون (سياست هاي بازگشايي با در نظر گرفتن شرايط موجود)، استقرار سامانه ديده باني در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در جهت دسترسي به اطلاعات اجراي واكسيناسيون به طور دقيق و با متغيرهاي مربوط به افراد، شامل شغل، سن، جنسيت، شماره كد اولويت، استحقاق سنجي بيماران خاص براي دريافت واكسن از طريق اطلاعات بيمه هاي درماني، هويت سنجي افراد از طريق استعلام برخط كد ملي از ثبت احوال توسط سامانه سيب در نظر گرفته شود.