14774

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

مقدمه و تبيين مسئله مسائل و مشكلاتي كه طي چند سال اخير گريبانگير محيط زيست ايران بوده اند، عموماً عللي چندوجهي داشته و ريشه به وجود آمدن آنها را مي بايست نه در يك بخش، كه در رابطه ميان بخش هاي مختلف حاكميت جستجو كرد. به عبارت ساده تر، مسائل زيست محيطي، مسائلي ميان بخشي هستند. مشكلات شبكه توليد و توزيع برق ناشي از خشكسالي سال آبي 1400-1399، چالش هاي پيش روي پروژه هاي انتقال آب به منظور تأمين نياز آبي مناطق مختلف كشور و مشكلات بخش كشاورزي در توليد نهاده هاي دامي و به تبع آن تنظيم بازار مواد غذايي همچون گوشت و مرغ، تنها گوشه اي از مشكلاتي هستند كه به صورت مستقيم و غيرمستقيم، از وضعيت محيط زيست كشور تأثير پذيرفته و هم زمان بر آن تأثير مي گذارند. بررسي جامع شرايط به وجود آمده نشان از آن دارد كه علت به وجود آمدن چنين مشكلاتي فراتر از كاستي هاي مقطعي بوده و مديريت و سياست هاي زيست محيطي سازمان ها و وزارتخانه هاي مختلف در پيدايش آن مؤثر بوده اند. به ويژه آنكه اجراي سياستگذاري ها و اقدامات جزيره اي با هدف رفع مشكلات در صرفاً يكي از بخش هاي آب، انرژي و كشاورزي، منجربه ايجاد مشكلات و چالش هاي جديد در ساير بخش ها شده است. هم بست آب ـ انرژي ـ غذا (Water-Energy-Food Nexus)، رويكردي است كه براي بررسي پيچيدگي و درهم تنيدگي ارتباطات ميان مسائل مختلف موجود در هريك از اين حوزه ها به كار گرفته مي شود. در ساده ترين شكل ممكن اين ارتباط، توليد غذا به منابع آب و انرژي نياز دارد، دسترسي به آب نيازمند تأمين انرژي است و به صورت متقابل تأمين انرژي نيازمند دسترسي به منابع آب است. رويكرد هم بست آب ـ انرژي ـ غذا براي اولين بار در اجلاس بُن 2011 در مجمع جهاني اقتصاد با هدف مواجهه با مشكلاتي همچون كمبود منابع، ارائه شد. اين رويكرد تلاش مي كند تا با ارائه چارچوبي شفاف، هوشمند و منطقي، جوانب مختلف ارتباط ميان اين سه حوزه را بررسي نمايد تا با انجام تحليلي يكپارچه، درك بهتري از كنش و واكنش هاي موجود ميان محيط زيست و فعاليت هاي انساني فراهم آورد. دستيابي به چنين ادراكي، با روشن كردن وجوه مختلف ارتباط ميان منابع موجود در اين حوزه ها، منجربه اتخاذ برنامه ها، تصميم گيري ها و سياست هاي جامع تر و درنتيجه تقويت امنيت آب، غذا و انرژي و حركت كشور به سمت رفع موانع و مشكلات پيش رو و ايجاد پايداري بلندمدت مي شود. گزارش پيش رو، تلاش دارد تا با محوريت بحران هاي زيست محيطي ناشي از كمبود آب، به واكاوي آثار ادامه سياست هاي فعلي بر مسائل حوزه آب، انرژي و غذا پرداخته و تا حد ممكن بازنگري و اصلاحاتي را در اين سياست ها توصيه نمايد.