14896

1401

فارسي

8681002

گزارش

تعداد دانش آموزان غيرايراني ثبت نام شده در مدارس كشور ايران از سال 1385، با شيبي ثابت رو به افزايش بوده است. در سال تحصيلي 1399ـ 1398 بيش از 503 هزار دانش آموز اتباع غيرايراني در بيش از 28 هزار مدرسه ايراني سراسر كشور ثبت نام شده بودند. اين در حالي است كه همواره سياست هاي متفاوتي در طول 40 سال اخير درخصوص نحوه مواجهه با دانش آموزان اتباع، اعم از پذيرش يا عدم پذيرش آنها، رايگان بودن تحصيل آنها، شرايط تحصيل كودكان اتباع در نسبت با مسائل اقامتي ايشان و مانند آن، اتخاذ شده است. سياست هاي پيرامون مسئله تحصيل اتباع همواره متأثر از سياست هاي كلي دولت درخصوص اتباع افغانستاني (به دليل غلبه تعداد اتباع اين كشور نسبت به ساير كشورها در ايران) بوده است. از يك سو، در ايران خدمات آموزشي به اتباع قانوني به شكلي سخاوتمندانه ارائه مي شود و از سوي ديگر، به دليل حضور حدود دو ميليون نفر مهاجر غيرقانوني، موانع متعددي پيش روي اين كودكان قرار دارد. بر اين اساس، مي توان گفت همواره دو قطب مخالف در مسئله مهاجران افغانستاني به ايران در سطح سياستگذاري وجود داشته است: ـ نگاه تهديدمحور با محوريت سياست هاي بازگشت مهاجران و بار مالي آموزش اتباع افغانستاني براي دولت ايران، ـ نگاه فرصت محور جهت اشاعه فرهنگ ايراني ـ اسلامي در منطقه و به ويژه درخصوص مهاجران قانوني و همچنين پس از انتشار فرمان رهبري. پيش از انتشار فرمان مقام معظم رهبري مبني بر حق تحصيل همه كودكان مهاجر حاضر در ايران در سال 1394، تنها دانش آموزان داراي مدرك اقامت قانوني با پرداخت هزينه هاي تحصيل حق تحصيل در مدارس ايران را داشتند. اين فرمان نقطه عطفي در تاريخ تحصيل كودكان مهاجر در ايران بود كه سه تغيير زير را موجب شد: 1. رايگان شدن حضور دانش آموزان مهاجر در مدارس دولتي ايران، 2. فراهم شدن امكان تحصيل كودكان مهاجر غيرقانوني و بدون مدرك، 3. تعيين تكليف مدارس خودگردان (مدارسي كه مهاجران حاضر در ايران ايجاد و مديريت مي كردند). اما تحصيل كودكان مهاجر در مدارس ايران با چالش هاي مختلفي روبه رو است كه برخي از اين چالش ها عبارتند از: الف) چالش هاي قانوني و اجرايي ـ نبود روال مشخص و پايدار در آيين نامه هاي داخلي پيرامون ثبت نام كودكان بدون مدرك و عدم ثبت نام آنان در برخي موارد، ـ اجراي سليقه اي قوانين و آيين نامه ها در مدارس و عدم نظارت كافي، ـ تبديل شدن نقصان قانوني به ناكارآمدي اجرايي در زمينه ورود و اقامت مهاجران و تبديل حق تحصيل كودكان به دستاويز و مدركي جهت اقامت خانواده. ب) چالش هاي فرهنگي ـ مطالبه جداسازي كلاس هاي درس در سطوح بالاي تصميم گيري كشور، ـ نبود محتواي آموزشي متناسب با همزيستي كودكان ايراني و مهاجر در كنار هم در مدارس، ـ عدم بازآموزي كادر آموزشي و اجرايي مدارس، ـ عدم اهتمام به تحصيل دختران مهاجر در برخي مناطق. ج) چالش هاي اقتصادي ـ ضعف جدي وضعيت معيشتي خانواده هاي مهاجر و ضرورت اشتغال به كار كودكان مهاجر براي تأمين نيازهاي خانواده، ـ تنگناي اقتصادي خانواده براي ثبت نام چند فرزند در مدرسه و ايجاد هزينه هاي ناپيداي زندگي مهاجران در ايران. د) چالش هاي اجتماعي ـ حاشيه نشيني جمعيت مهاجران در كشور، ـ ناپايداري حضور مهاجران در ايران و حضور بدون چشم انداز آنان در ايران، ـ فقدان همبستگي بين نهاد آموزش و ساير نهادهاي خدمت رسان به مهاجران، ـ ذهنيت و مواجهه مهاجران و جامعه ايراني به صورت متقابل و همچنين وجود ابهامات فراوان درخصوص وضعيت مهاجران در ايران، ـ ذهنيت منفي مهاجران از موطن شان. هـ) چالش هاي امنيتي ـ جمعيت مهاجران بازمانده از تحصيل در نسل دوم و سوم مستعد بزهكاري به واسطه محروميت اجتماعي، ـ بازنمايي منفي از مهاجران طرد شده از مدارس در رسانه هاي بيگانه. براي مديريت چالش هاي گفته شده و كاهش آثار منفي اين چالش ها و افزايش فرصت هاي حاصل از فرمان رهبري مبني بر حق تحصيل همه كودكان مهاجر حاضر در ايران، اين گزارش پيشنهادهاي تقنيني، نظارتي و اجرايي زير را ارائه داده است: (لازم است تأكيد شود كه هريك از پيشنهادهاي اجرايي نيز در صورت پايداري وضعيت تحصيل كودكان در قالب پيشنهادهاي تقنيني و نظارتي، قابليت تبديل به يك مطالبه نظارتي را داراست). پيشنهادهاي تقنيني • تدوين قانون ادغام اجتماعي اتباع و تأكيد بر يك سرفصل ذيل آن درخصوص تحصيل كودكان. پيشنهادهاي نظارتي • پيگيري نظارتي از دولت در مورد كيفيت و كميت وضعيت اجراي فرمان رهبري درخصوص تحصيل كودكان مهاجر براي جلوگيري از تفسيرهاي شخصي و پايدارسازي روند اجراي آن، • پيگيري نظارتي از دولت براي در اولويت قرار دادن برگزاري سريع و گسترده دوره هاي آموزشي براي مديران، كادر و معلمان مدارس پذيرنده مهاجران با هدف اشاعۀ پروتكل ها و استانداردسازي رفتار با مهاجران و كودكان مهاجر در قالب آيين نامه هاي داخلي آموزش وپرورش. پيشنهادهاي اجرايي • تدارك تشكيل كميته يا كارگروه ويژه در ادارات كل آموزش وپرورش استان ها براي بررسي موارد خاص تحصيل مهاجران و جلوگيري از اعمال سلايق شخصي در موارد گوناگون، • فعال سازي ظرفيت هاي فعالان افغانستاني براي تأسيس مدارس خودگردان به ويژه به عنوان اولين پايگاه ادغام دانش آموزان مهاجر براي ورود به مدارس ايراني با محتواي درسي استاندارد و تحت نظارت مستقيم وزارت آموزش و پرورش، • عدم جداسازي اجباري دانش آموزان ايراني و افغانستاني در مدارس و جلوگيري از جدا كردن اجباري شيفت دانش آموزان مهاجر از شيفت دانش آموزان ايراني در مدارس دو شيفته و اولويت تحصيل اين دو گروه در كنار هم و در كلاس هاي مشترك و در شيفت هاي يكسان در قالب آيين نامه هاي داخلي آموزش وپرورش، • توسعه آموزش مجازي براي كودكان اتباع بازمانده از تحصيل، • لزوم توليد محتواي آموزشي در كتاب هاي درسي درخصوص معرفي و شناخت حوزه تمدني ايران در محدوده اي از هندوستان، افغانستان، پاكستان و كشورهاي آسياي ميانه (تاجيكستان، ازبكستان، تركمنستان و قزاقستان) و حوزه جغرافيايي قفقاز (آذربايجان، ارمنستان و گرجستان) و همچنين دوران اسلامي به منظور آشناسازي هم زمان دانش آموزان ايراني و مهاجر درخصوص ارتباطات فرهنگي وثيق كشورها در گذشته با محوريت چهره ها و مفاخر تاريخي ايران فرهنگي، • توليد محتواي آموزشي در كتاب هاي درسي جاري كشور با موضوع توجه به مهاجران و پذيرش اختلاف ها و دعوت به وحدت كودكان ايراني با مهاجران با محوريت تعميق فرهنگ اخوت اسلامي، • برقراري ارتباط سازماني ميان خيريه ها و مدارس با هدف رفع كمبودهاي ضروري دانش آموزان مهاجر. • توجه به آموزش هاي مهارتي، فني و هنرستاني در مدارس داراي سرانه بالاي مهاجران با هدف توسعه اشتغال سالم، • سرمايه گذاري در حوزه بازنمايي رسانه اي حضور دانش آموزان مهاجر در ايران و روايت داستان هاي واقعي تحصيل آنان در مدارس ايران در سطح بين المللي، جهت ايجاد تصوير مثبت از ايران در جهان و افزايش جذب كمك هاي بين المللي.