14923

1401

8681355

گزارش

حوزه محيط زيست داراي جايگاهي فرابخشي است و برنامه ريزي ها و اقدامات در اين حوزه مي تواند بر كيفيت زيست نسل هاي آينده اثرگذار باشد. بر همين اساس، سياستگذاران كشور در قانون اساسي و قوانين بالادستي و موضوعه به اين بخش توجه داشته اند كه اين مسئله با توجه به افزايش شناخت نسبت به اهميت و كاركردهاي حوزه محيط زيست، روزبه روز در حال گسترش است. تالاب ها به عنوان مهم ترين زيست بوم هاي طبيعي شناخته مي شوند و داراي كاركردهاي متعدد اكولوژيكي و اقتصادي هستند كه متأسفانه در دو دهه اخير در كشور به سبب كاهش ميزان بارش و مديريت نادرست، با مشكلات متعددي روبه رو شده اند. برنامه ششم توسعه بهسبب موضوعات مطروحه در آن و اين نكته كه اولين برنامه اي است كه پس از ابلاغ سياست هاي كلي نظام در بخش محيط زيست (ابلاغي سال 1394) توسط مقام معظم رهبري تدوين و پياده سازي شده، از برنامه هاي توسعه گذشته متمايز است. مطابق جزء «ب» ماده (38) قانون برنامه ششم توسعه، دولت مكلف شده تالابهاي بحراني و در معرض تهديد كشور را حداقل 20 درصد احيا كند. يكي از شاخص هاي مهم توسعه كشورها در قرن 21 عملكرد زيست محيطي (EPI) يا توسعه زيست محيطي آنهاست. اين شاخص در حال حاضر براي ارزيابي پيشرفت كشورها در زمينه محيط زيست است و هر دو سال يكبار در اجلاس جهاني اقتصاد در داووس با همكاري دانشگاه ييل و كلمبيا منتشر مي شود. آخرين گزارش معتبر در ژوئن سال 2020 منتشر و در آن 32 شاخص در 11 زمينه در 180 كشور اندازه گيري شده و ايران با كسب امتياز 48 در رده 67 قرار گرفته است. در شاخص هاي عملكرد محيط زيستي، معيارهاي مختلفي اندازه گيري مي شوند كه مجموع آنها در كنار هم، نمره هر كشور و درنتيجه رتبه بندي را مشخص مي كند. براساس گزارش سال 2020 شاخص هاي عملكرد محيط زيستي (EPI) در حوزه آب، كشور ايران در شاخص «از دست دادن تالاب» با نمره 4/45 رتبه جهاني 98 بوده و نسبت به 10 سال گذشته نمره كشور ايران 1/14 درصد افت داشته است. به نحوي كه با وجود اينكه در اغلب 32 شاخص مورد ارزيابي، نمره و رتبه ايران نسبت به ارزيابي 10 سال پيش از آن بهبود يافته، وليكن بدترين عملكرد به لحاظ مقايسه به 10 سال گذشته مربوط به همين شاخص «از دست دادن تالاب» بوده است. سيزده تالاب حائز اهميت در كشور در بررسي تغييرات سطح آبي تالاب هاي كشور با استفاده از تصاوير ماهواره اي مجموعاً 1,720,431 هكتار از وسعت تالاب هاي كشور را بهخود اختصاص داده اند كه مشتملبر 1،210،230 هكتار (3/70 درصد) از مجموع مساحت تالاب هايي كه از ايران در كنوانسيون رامسر به ثبت رسيده اند نيز مي باشد. همچنين 859,381 هكتار (4/73 درصد) از كل سطح غبارخيز تالاب هاي كشور در آن سال (1،170،270 هكتار) را به خود اختصاص داده اند. بر اين اساس مي توان با بررسي تغييرات سطح مجموع اين 13 تالاب مورد مطالعه در اين گزارش به برآورد مناسبي از وضعيت كلي تالاب هاي كشور و تحقق هدف حداقل بيست درصد (20%) احياي تالاب هاي بحراني و در معرض تهديد كشور دست يافت. در صورت ارزيابي هدف احياي حداقل 20 درصد از كل سطح تالاب هاي بحراني در طول دوره اجراي برنامه ششم توسعه، براي تحقق كامل هدف برنامه مي بايست سطح آبي تالاب هاي بحراني از ميانگين 59/23 درصد در طول دوره اجراي برنامه پنجم توسعه به 59/43 درصد در طول دوره اجراي برنامه ششم توسعه افزايش مي يافت. نتايج اين بررسي نشان مي دهد به طور ميانگين در اين پنج سال، 22/28 درصد از سطح اين تالاب ها مرطوب و داراي پهنه آبي بوده است. در مقايسه با ميانگين 6ساله طول دوره اجراي برنامه پنجم توسعه با عدد سطح آبي 59/23 درصد يك افزايش 63/4 واحد درصدي داشته است. به عبارتي 23 درصد از هدف برنامه ششم توسعه محقق شده است. به منظور ارزشيابي عملكرد دوره برنامه ششم توسعه، در سال پاياني اين نسبت به سال پاياني برنامه پنجم توسعه (سال مبنا)، سطح سيزده تالاب حائز اهميت كشور، 56/1 درصد افزايش داشته است. اين ميزان براي طول دوره اجراي برنامه پنجم توسعه كشور 88/33 درصد كاهش و براي طول دوره اجراي برنامه چهارم توسعه، 46/10 درصد كاهشي بوده است. از جهت ابزار ارزشيابي عملكرد برنامه ششم در قياس با دو برنامه توسعه قبلي بسيار مطلوب ارزشيابي مي شود. لكن به دليل آنكه 711,378 هكتار در تابستان سال 1383 طي يك دوره 12ساله پس از برنامه چهارم و پنجم توسعه با كاهش تجمعي 41 درصدي به 421101 هكتار رسيده بوده، عملاً توقف روند كاهش و افزايش اندك طي برنامه ششم توسعه همچنان نتوانسته است به رسيدن شرايط تالاب هاي كشور به شرايط پايداري كمك شاياني كند و عملاً شرايط 13 تالاب حائز اهميت كشور را در يك وضعيت تثبيت حفظ كرده است. ازاين رو مشخصاً مي توان توقع و انتظار داشت با هدف گذاري در دسترس براي برنامه هفتم توسعه كشور در حوزه حفاظت و احياي تالاب هاي كشور بنابر ارزيابي و ارزشيابي عملكرد هدف برنامه ششم توسعه، ضمن حفظ دستاوردهاي موجود به تقويت راهبردها و سياست هاي مورد نياز جهت تسريع در فرايند تالاب هاي كشور اقدا م نمود. از بين 6 تالاب در ليست مونترو، همچنان نياز زيست محيطي تالاب بختگان به تصويب نرسيده كه همزمان اين اقدام نيز در اولويت بايد قرار داده شود. عدم تدوين و تصويب برنامه زيست بومي تالاب گاوخوني از بين رامسر سايت هاي ايران از بالاترين اولويت برخوردار است. در مرحله بعد از بين تالاب هاي داراي كانون توليد گردوغبار فاقد برنامه زيست بومي به ترتيب تالاب هاي هورالعظيم، درياچه نمك (درياچه نمك، حوض سلطان، مره)، جازموريان، مهارلو و ارژن نيز مي بايست در اولويت تدوين و تصويب برنامه زيست بومي قرار گيرند. همزمان تعيين نياز زيست محيطي تالاب هاي جازموريان، ميقان، مهارلو، پريشان و ارژن نيز در اولويت است.