15031

1401

فارسي

8685130

گزارش

تركمنستان تا سال 1991 با نام جمهوري شورايي تركمنستان يكي از جمهوري هاي تشكيل دهنده اتحاد جماهير شوروي بود. اين كشور از جنوب با افغانستان و ايران، از شمال با ازبكستان و قزاقستان، از غرب با درياي خزر و از طريق اين دريا با كشورهاي جمهوري آذربايجان و روسيه همسايه است. • تركمنستان، در بين كشورهاي آسياي مركزي داراي منابع عظيم گازي و صادرات گسترده گاز است. بيش از 13/6 تريليون مترمكعب يا به عبارتي 7/2 درصد از ذخاير گازي متعارف جهان در تركمنستان قرار دارد و اين كشور به لحاظ ذخاير گازي بعد از روسيه، ايران و قطر در رتبه چهارم قرار دارد. ميزان توليد گاز تركمنستان در سال 2021 به 79/3 ميليارد مترمكعب رسيده است كه از اين مقدار حدود 42/1 ميليارد مترمكعب صادر شده است. • ميادين گازي موجود در تركمنستان بيش از 20 سال قدمت توليد دارند و اين امر نشان دهنده فرسايش و بالا بودن عمر ميادين است. بزرگ ترين ميدان گازي اين كشور ميدان گالكينيش نام دارد. ميدان هاي دولت آباد، حوزه آمودريا، حاشيه خزر، فراساحل و ميادين مركزي از مهمترين ميادين هيدروكربوري تركمستان هستند. همچنين دولت تركمنستان قصد دارد از ذخاير گاز همراه فراساحل واقع در بخش تركمنستاني درياي خزر بهره برداري و توليد كند. • ميزان مصرف گاز طبيعي تركمنستان طي سال2020 معادل29/6 ميليارد مترمكعب بود و اين ميزان در سال 2021 به 36/7 ميليارد مترمكعب رسيد. سطح مصرف گاز اين كشور در بازه ده ساله 2020-2010 معادل 71 درصد افزايش يافته است. دليل اين افزايش را مي توان توسعه صنعت پتروشيمي و افزايش مصرف گاز در نيروگاه هاي توليد برق ارزيابي كرد. • از آنجاكه تركمنستان داراي ذخاير عظيم گازي است، نگاه به گاز در اين كشور عمدتاً شامل دو محور مي شود: اولاً گاز ابزاري براي ايجاد رفاه مردم است؛ بنابراين گاز در بخش خانگي تركمنستان رايگان است. ثانياً گاز از دو طريق پيشران توسعه كشور قلمداد مي شود؛ از طريق فروش گاز به واحدهاي صنعتي با قيمت بسيار ارزان و صادرات حداكثري آن به منظور كسب درآمد بيشتر. از منظر تجارت گاز، راهبرد تركمنستان عمدتاً بر دو موضوع «متنوع سازي» سبد صادرات و «فروش در مرز خود» استوار است. • مقصد گاز صادراتي تركمنستان پس از استقلال از شوروي سابق عمدتاً به روسيه بود. اما پس از مناقشات اين كشور با روسيه، طي يك دهه گذشته تركمنستان تمركز صادرات گاز خود را معطوف به چين كرده و در بازار صادرات گاز به ايران و روسيه حضور كم رنگ داشته است. ميزان صادرات گاز اين كشور به چين كه از سال 2010 آغاز شد در بازه سال هاي 2016-2014 معادل 29-28 ميليارد مترمكعب در سال بود و اين رقم در سال2021 به 5/31 ميليارد مترمكعب افزايش يافت. • صادرات گاز تركمنستان به چين از طريق سه خط لوله صورت مي گيرد كه بين سال هاي 2009 تا 2015 احداث شد، خطوطA و B هركدام با ظرفيت 15 ميليارد مترمكعب گاز تركمنستان با گذر از ازبكستان و قزاقستان به چين وارد مي شود. خط C مجموعاً داراي 25 ميليارد مترمكعب ظرفيت انتقال بوده كه 10 ميليارد مترمكعب از تركمنستان، 10 ميليارد مترمكعب از ازبكستان و 5 ميليارد مترمكعب گاز از قزاقستان را به چين انتقال مي دهد كه در حال حاضر، بخش صادرات قزاقستان و ازبكستان آن فعال شده است. خط لوله چهارم D با ظرفيت 30 ميليارد متر مكعب و طول 1000 كيلومتر و هزينه 3/2 ميليارد دلار كه مطابق طرح ، برنامه ريزي شده از تركمنستان آغاز شده و با گذر از ازبكستان، تاجيكستان و قرقيزستان به چين متصل مي شود كه هم اكنون به سبب عدم اقبال چين و هزينه بالاي ترانزيت گاز متوقف شده است. • به منظور تبديل شدن ايران به قطب (هاب) انرژي منطقه، يكي از راهبردهاي اصلي كشور بايستي واردات حداكثري گاز از تركمنستان باشد. با توجه به همسايگي ايران و تركمنستان، زمينه هاي مشترك تاريخي - فرهنگي و راهبرد تنوع سبد صادراتي تركمنستان، تجارت گاز در تحكيم روابط ميان دو كشور حائز اهميت است. مطابق قراردادهاي دو كشور و همچنين زيرساخت خطوط لوله موجود، اين كشور مي تواند ساليانه بين 20-15 ميليارد مترمكعب گاز به ايران صادر كند، اما به دلايل مشكلات متعدد ازجمله چالش هاي بين المللي و ناهماهنگي ها ميان مقامات تصميم گير در صنعت نفت كشور، در كنار مسائل بانكي، ايران در حال حاضر نتوانسته از تركمنستان واردات گاز داشته باشد. اقدامات اخير وزارت نفت به منظور سواپ گاز تركمنستان به آذربايجان در سال گذشته و توافق براي دو برابر كردن حجم اين قرارداد سواپ در سال جاري، افق هايي را براي توسعه همكاري مجدد با تركمنستان گشوده است. • پيشنهادهاي عمده درخصوص تعاملات انرژي با تركمنستان عبارتند از: واردات حداكثري گاز تركمنستان (به معني خريد گاز نه سواپ گاز)؛ ترانزيت و سواپ فراورده هاي نفتي و پتروشيمي و استفاده از مشاركت بخش خصوصي (به ويژه در حوزه محصولات پتروشيمي تركمنستان)، ايجاد اتاق تسويه دوجانبه بين دو كشور به منظور مصون سازي تبادلات مالي از تحريم، صدور خدمات فني و مهندسي در حوزه هاي مختلف از جمله توسعه ميادين نفت و گاز و پروژه هاي عمراني. • در مورد پيشنهاد واردات حداكثري گاز بايد گفت تركمنستان تا سال 2030، 47 ميليارد متر مكعب ظرفيت مازاد براي صادرات گاز خواهد داشت. پيشنهاد مي شود ايران در گام اول (ميان مدت)، ظرفيت واردات به ميزان 20-15 ميليارد مترمكعب را فعال كند و همچنين واردات گاز روسيه از مسير تركمنستان را با توسعه زيرساخت خط لوله جديد در دستور كار قرار دهد. در گام دوم (بلندمدت) نيز ايران بايستي با حضور در توسعه ميادين گازي تركمنستان، همانند چين، راهبرد توسعه ميدان و خريد گاز از تركمنستان را دنبال كند و بر ظرفيت وارداتي خود بيفزايد.