15067

1401

فارسي

8685589

گزارش

منابع آب زيرزميني در صورت حفاظت از آنها، به عنوان منابعي استراتژيك كه در مواقع اضطراري مي توانند آثار خشكسالي يا كم آبي را تقليل دهند، از اهميت بسزايي برخوردارند. در ايران به دليل قرارگيري در كمربند خشك جهان و ميزان بارش به نسبت كمتر نسبت به متوسط جهاني، ميزان اين وابستگي بيشتر است. اما طي قرون متمادي استفاده پايدار از منابع آب زيرزميني، تداوم حيات را در مناطق خشك و كم بارش كشور تضمين كرده است. طي چند دهه گذشته به دليل تسهيل در بهره گيري از فناوري حفر چاه و پمپاژ، ميزان بهره برداري از آب هاي زيرزميني در دشت هاي مختلف كشور روند صعودي به خود گرفته است. اين بهره گيري از فناوري داراي مزايايي از قبيل دسترسي به آب در مناطق مختلف، تأثيرپذيري كمتر از نوسانات بارش و خشكسالي، امكان توسعه گسترده كشاورزي به ويژه در استان هاي خشك كشور، تسهيل تأمين آب شرب و غيره را فراهم كرده است. اما به دليل نبود ضابطه قوي و ضعف نظارت جامع بر ميزان برداشت و حفر چاه هاي متعدد به ويژه براي گسترش كشاورزي، ميزان برداشت از منابع آب زيرزميني بيش از ظرفيت تجديدشوندگي صورت گرفته كه تداوم آن مي تواند امنيت كشور را در معرض تهديد قرار دهد. حكمراني بخش آب و كشاورزي كشور به دليل عرضه محوري از يك سو و توسعه مصارف آب بر بدون جامع نگري نسبت به تبعات اضافه برداشت از منابع آبي از ديگر سو، به كسري قابل توجه حجم آبخوان هاي كشور منجر شده است. در شرايط كسري آبخوان، ميزان آب برداشت شده از مقداري كه به طور متوسط و از طريق بارش امكان جايگزيني و تجديد آن وجود داشته، بيشتر بوده و به تخليه آبخوان ها و به افت تراز آب زيرزميني مي انجامد. آمار ثبت شده از روند افت تراز آب زيرزميني و برآورد كسري حجم آبخوان هاي كشور بيانگر اين نكته است كه از اوايل دهه 50 شمسي مازاد برداشت از آبخوان هاي كشور شروع شده، اما از اوايل دهه 70 شمسي، اين روند شدت يافته و تقريباً هرسال بيشتر شده است. در سال آبي گذشته (از مهر 1399 تا شهريور 1400) ميزان اضافه برداشت از آبخوان هاي كشور 4/7 ميليارد مترمكعب بوده و هم اكنون ميزان كسري تجمعي مخازن آب زيرزميني كشور به عدد 143 ميليارد مترمكعب رسيده (نمودار 1) كه از كل آب تجديدپذير ساليانه نيز بيشتر است.