15069

1401

فارسي

8685610

گزارش

به دليل تغييرات فصلي آبدهي رودخانه زهره و وجود منابع شور متعدد در امتداد آن، اين رودخانه در شرايط طبيعي داراي نوسان شديد كيفي در ماه هاي كم آب و پرآب سال است. با توجه به اينكه نگهداشت جريان، امكان تعديل شوري و تقليل نوسان كيفيت رودخانه را فراهم مي كند، احداث سد مخزني چم شير در محدوده تنگ چم شير پيشنهاد شده است. اما وجود زون هاي شور در محدوده مخزن و پايين دست سد و تداخل مخزن با سازند گچساران پس از آبگيري، نگراني هاي جدي در خصوص وضعيت كيفي رودخانه زهره ايجاد مي كند. با توجه به بررسي مطالعات صورت گرفته و مستندات طرح، در محدوده مخزن سد چم شير سطوح نمكي مشاهده نشده و منشأ زون شوركننده درون مخزن ناشي از شورابه عميق با فشار بالا بوده، لذا با آبگيري سد نمي توان انتظار داشت كه دبي چشمه هاي شور درون مخزن كاهش يابد. به دليل تداخل سازند گچساران با مخزن، انحلال گچ گريزناپذير بوده و پس از آبگيري سد املاح مازاد بر آورد طبيعي رودخانه به مخزن وارد مي شود. با توجه به ورود شورابه غليظ به مخزن و كاهش نوسان در بدنه آبي مخزن، لايه بندي كيفي رخ خواهد داد به طوري كه جريان غليظ در كف مخزن و جريان با غلظت كمتر در ترازهاي نزديك به سطح آب قرار مي گيرد. لذا كيفيت جريان خروجي از سد منوط به نحوه آبگيري از اعماق مختلف سد خواهد بود. براي كنترل و تنظيم شوري جريان خروجي از سد، ضمن الگوبرداري از مخزن سد كوثر براي برآورد ميزان انحلال گچ ناشي از تداخل مخزن و سازند گچساران، طرح آبگيري از اعماق مختلف ارائه شده است. در پايين دست سد اولين زون شوركننده در فاصله اي به نسبت كوتاه، مهم ترين نقش را در افزايش غلظت جريان رودخانه دارد. براي كنترل شوري در رودخانه پايين دست، طرح نگهداشت موقت شورابه و اختلاط آن با جريان خروجي از سد صرفاً در ساعات بهره برداري از نيروگاه سد كه حجم جريان خروجي از سد بيشتر و كيفيت آن بهتر است، ارائه شده است. از آنجا كه در ساعات عدم بهره برداري از نيروگاه صرفاً تخليه حداقل حقابه محيط زيستي انجام مي گيرد، تضمين تخليه حداقل حقابه محيط زيستي به منظور حفظ كيفيت جريان پايين دست حائز اهميت است. در مطالعات انجام شده از آمار هيدرولوژيكي دهه اخير كه عمدتاً شامل سال هاي خشك و بعضاً ترسالي شديد بوده، استفاده نشده است. اين در حالي است كه استفاده از آمار سال هاي اخير كه آثار تغيير اقليم نيز در آن مشهود است، مي تواند مطالعات و راهكارهاي ارائه شده براي كنترل شوري در مخزن و رودخانه پايين دست را دستخوش تغيير كرده و حتي به اصلاح ارقام در نظر گرفته شده براي حقابه محيط زيستي منجر شود. ازطرفي در حال حاضر شرايط خشكسالي در منطقه حاكم بوده و امكان آبگيري از سد با ترديد مواجه است. لذا با توجه به حساسيت هاي كيفي مرتبط با سد چم شير تا زمان بهبود شرايط آبي و افزايش آبدهي رودخانه كه فرايند آبگيري را تسهيل خواهد كرد، فرصتي فراهم است تا با به روزرساني و تدقيق مطالعات انجام شده به ويژه با بهره گيري از داده هاي هيدرولوژيكي دهه اخير و تكميل مطالعات زمين شناسي براي رفع بعضي ابهام هاي موجود اقدام كرد.