15243

1402/04/31

فارسي

تهران مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي

8936794

گزارش

انقلاب اسلامي درشروع گام دوم خود و متناسب با اقتضائات قرن پانزدهم در آستانه تحول همه جانبه حكمراني قرار دارد. تحولات دنياي جديد، عدم كفايت و ناكارآمدي مدل هاي مرسوم حكمراني را بارز كرده است. در چنين نقطه عطفي همه امكان بالقوه و انرژي تحول ساز اگر با بصيرت و آگاهي و انسجام به سمت و سوي ساختن يك تصوير مطلوب واحد هدايت نشود، تحول كارآمد اتفاق نخواهد افتاد و در بسياري حيطه ها نه تنها حكمراني به رفع مسائل نزديك نمي شود بلكه حتي ممكن است به قهقرا رانده شود. حكمراني اي كه بناست اسلامي تر، انساني تر، مردمي تر، مشاركتي تر، متواضعانه تر و گفتگويي تر ، عادلانه تر و پاسخگوتر باشد.از همين رو رهبر معظم انقلاب بر «ضرورت توجه به آينده ي ترسيم شده و هدف گذاري شده براي ايران عزيز» تاكيد كردند. (1400/08/26) همچنين ايشان به مساله هوش مصنوعي اشاره كردند و پيشنهاد كردند كه اين مساله بايد مورد تكيه و توجه و تعميق قرار گيرد چرا كه در اداره آينده دنيا نقش دارد و در سخنراني ديگري فرمودند « در دوران هوش مصنوعي و كوانتوم و اينترنت نمي شود با همان شيوه هاي چهل سال قبل و با آن ابزارها امروز كار كرد» (14 خرداد 1402). تجارب جهاني از تلاش روزافزون براي استقرار رويكرد آينده نگر در كشورها حكايت دارد. بارزترين نمونه هاي آن در اتحاديه اروپا ديده مي شود. تا جايي كه رياست اخير كميسيون اتحاديه اروپا در بيانيه ماموريت خود تاكيد ويژه بر «نشاندن آينده نگاري در قلب سياستگذاري در اتحاديه اروپا» دارد . [1] ساز و كار آينده نگري در بسياري كشورها ازقبيل فنلاند، آمريكا و آلمان و ... سالهاست در فرآيند تقنين آميخته شده است. البته مدل ها و فرآيندها بسيار متفاوت و در حال تكامل هستند. در ساختار ملي آمريكا «شوراي ملي علم و فناوري» و «اداره سياست علم و فناوري» وظيفه اشراب آينده نگري و انسجام ظرفيت هاي آينده نگري را به عنوان نهادهاي اصلي آينده پژوهي دنبال مي كنند. فنلاند با تاسيس «كميسيون آينده در مجلس » و ايجاد الزامات و تعهدات آينده نگري براي دولت كه در دفتر ويژه آينده نگري واقع در نخست وزيري پيگيري مي شود، سيستم خود را به سمت و سوي آينده نگري سوق داده است. تلاش هاي جدي حاكميت در آلمان دهه 90 منجر به تشكيل هسته هاي آينده پژوهي در دولت و مجلس شد. هسته پيگيري اين مهم در مجلس آلمان موسوم به واحد «تب» است و با همكاري انديشكده ها و دولت عمل مي كند. دفتر نخست وزير فنلاند پيشگام در آينده نگاري است و از آن در اصلاحات آموزشي بهره مي برد. دفتر نخست وزير سنگاپور يك واحد مشخص به نام «مركز آينده نگاري راهبردي» ايجاد كرده است كه توسعه سناريو ملي را مديريت مي كند، محصولات دانشي توليد مي كند، و عالي ترين رهبران كشور را دخيل مي كند. ژاپن، كره و مالزي نهادهايي متمركز را براي آينده نگاري علم و فناوري تأسيس كرده اند. مالزي از آينده پژوهي براي هدايت تحول بخش آموزش خود استفاده مي كند. تقريباً تمامي روساي دانشگاه ها در اين كشور در اين فرايند مشاركت مي كنند و دولت نيز براي مواجهه با انقلاب چهارم صنعتي از رويكردهاي آينده پژوهانه بهره مي برد. تايلند يك موسسه آينده پژوهي را تحت عنوان «آژانس نوآوري ملي » تاسيس كرده است كه ميزبان كنفرانس شبكه آينده پژوهان آسيا-اقيانوسيه در سال 2018 بود. مركز پژوهش هاي مجلس، تجربيات كشورهاي مختلف در زمينه آينده پژوهي در قوانين و سامانه هاي ملي مرور كرده است كه تحت عنوان آينده پژوهي در برزيل، آمريكا، فرانسه، انگلستان، آلمان، سوئد، فنلاند، دانمارك، اتحاديه اروپا، روسيه، چين، ژاپن، هند، تركيه، مالزي، مصر و استراليا در گزارش هاي مستقل بررسي كرده است و در يك كتاب تجميع شده در سال 1397 به چاپ رسانده است [2] كه نشان دهنده اهتمام جهاني به گنجاندن آينده در برنامه هاي رسمي و قوانين است. با توجه به اين موارد وقت آن فرارسيده است كه آينده نگري به شكل سيستماتيك در برنامه هاي رسمي و الزام آور كشور قرار گيرد و از مرحله مطالعه و توصيه، به مرحله نهادينه شدن در سيستم و اجرايي سازي برسد.