15496

1401

فارسي

تهران مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي

8945546

گزارش

از اولين گام هاي مديريت صحيح بدهي هاي دولت، احصاء و گزارش دهي دقيق اقلام مربوطه است. پيش نياز مهم اين امر، ارائه چارچوب تعريفي مناسب از بدهي هاي دولت است. با مراجعه به دستورالعمل آمارهاي مالي دولت و بر اساس ترازنامه مالي دولت مي توان تعريف استاندارد تعهدات و بدهي را استخراج نمود و ارتباط برخي از اقلام مهم مانند تعهدات، بدهي، تعهدات ضمني و تضامين را با يك ديگر روشن ساخت. بر اين اساس اهم نكات مستخرج به شرح ذيل است: • اقلام مندرج در قسمت تعهدات ترازنامه، تكاليف مالي بر ذمه دولت است كه تحت شرايط مشخص مكلف به ايفاي آن است و معمولاً از طريق قرارداد الزام آور قانوني ايجاد مي شود. • تعهدات اعم از بدهي است. بدهي، تعهدات مربوط به ابزارهاي بدهي بوده و مستلزم پرداخت اصل يا سود وجوه دريافتي است. از اين رو، «حقوق صاحبان سهام و سهامِ صندوق هاي سرمايه گذاري» و همچنين «ابزارهاي مشتقه مالي و اختيار معامله سهام كاركنان» از اقلام موجود در تعهدات است اما بدهي محسوب نمي شود؛ زيرا مستلزم پرداخت اصل يا سود نيست. • معوقات، بخشي از تعهدات هستند كه سررسيد آنها گذشته و پرداخت نشده اند. در ترازنامه تفكيك بين معوقات و غيرمعوقات وجود ندارد. معوقات بايد به صورت اقلام يادداشتي ذيل ترازنامه درج گردد. • تعهدات مشروط يا مشروط، تعهداتي هستند كه صرفاً در صورت وقوع رخدادهاي مشخص در آينده لازم الاجرا مي شوند. از بين تعهدات مشروط تنها بخشي از تعهدات مشروط صريح (تعهدات مشروط منعقد براساس قرارداد قانوني) ذيل تعهدات در ترازنامه ثبت مي شود. تضامين استاندارد و تضامين منطبق بر مشتقه هاي مالي تنها اقلام تعهدات مشروط هستند كه در تعهدات ترازنامه درج مي شوند. تضامين استاندارد، بدهي نيز محسوب مي شود. بنابراين از بين اقلام مختلف تعهدات مشروط، تضامين بايد به عنوان بدهي شناخته شود. با توجه به مطالب فوق، هنگام تدوين قوانين مربوط به مديريت بدهي دولت بايد چند نكته مهم مد نظر قرار گيرد: • بايد مرز بين تعهدات و بدهي مشخص باشد. در بسياري از متون سياست گذاري تفكيك روشني بين اين دو مورد ارائه نشده است. به طور كلي، تدوين ترازنامه مالي دولت و احصاء تعهدات طبق اقلام ترازنامه موجب بهبود مديريت تعهدات، مديريت جريان نقد و به طور كلي ارتقاء كيفيت برنامه ريزي مالي مي گردد. • با توجه به كثرت و اهميت تضامين مختلف صادرشده در اقتصاد ايران، احصاء تضامين استاندارد ذيل بدهي ها از اهميت زيادي برخوردار است. بايد ارقام دقيق تضامين مشخص گرديده و بين تضامين استاندارد و تضامين خاص تفكيك انجام شود. براي تضامين استاندارد نرخ نكول برآورد شده و با توجه به اين نرخ، بدهي مربوطه محاسبه گردد. • هيچ يك از تعهدات مشروط ضمني در ترازنامه ثبت نمي شود، اما بايد در اقلام يادداشتي ذكر گردد. با توجه به انتظارات سياسي و عرفي گسترده از دولت، تعهدات مشروط ضمني بايد به صورت دقيق و مداوم رصد گردد. احصاء و گزارش گري مرتب اين موارد موجب مي شود مخاطرات پيش رو همواره نصب العين بوده و در برنامه ريزي مالي احتياط و دقت بيشتري به كار گرفته شود.