15655

1401

فارسي

تهران مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي

8948896

گزارش

• علي رغم مناقشات سياسي در مورد برنامه هسته اي ايران و ادعاهاي خلاف واقع برخي دولت هاي متخاصم، بهره برداري از كاربردهاي متنوع فناوري هسته اي براي رفع نيازهاي كشور ضرورت دارد. يكي از مهم ترين كاربردهاي فناوري هسته اي، كاربردهاي آن در حوزه سلامت است. • به طوركلي كاربردهاي فناوري هسته اي در بخش سلامت، در سه حوزه تشخيص پزشكي، درمان بيماري ها (به ويژه سرطان) و استريل كردن تجهيزات و مواد بيمارستاني استفاده مي شوند. مهم ترين زيرساخت هاي مورد نياز جهت استفاده از فناوري هسته اي در حوزه سلامت نيز عبارتند از: راكتورهاي هسته اي تحقيقاتي، سيكلوترون هاي بيمارستاني، تجهيزات تصويربرداري و نيروي انساني. شايان ذكر است كه 90 درصد از خدمات پزشكي هسته اي مربوط به استفاده از پرتوهاي هسته اي در رويه هاي تشخيصي هستند و مهم ترين ماده پرتوزاي مورد استفاده در رويه هاي تشخيصي پزشكي هسته اي، تكنسيوم-99 است. • منشأ توليد تكنسيوم-99، قرارگيري اورانيوم غني شده در راكتورهاي هسته اي تحقيقاتي است. براي اين منظور، اغلب از اورانيوم با غناي بالا (حدود 90 درصد) استفاده مي شود. اگرچه استفاده از اورانيوم با غناي پايين نيز براي توليد اين ماده امكان پذير است، اما باعث كاهش كيفيت مواد توليدي، كاهش ميزان توليد و افزايش هزينه توليد مي شود. با اين وجود آمريكا و آژانس بين المللي انرژي اتمي به بهانه جلوگيري از اشاعه سلاح هاي هسته اي، كشورها را جهت استفاده از اورانيوم با غناي كم براي اين منظور، تحت فشار قرار مي دهند. • بسياري از كشورهاي جهان نيز به توسعه كاربردهاي پزشكي هسته اي در حوزه سلامت توجه كرده اند. به طوري كه در كشور آمريكا ساليانه 20 ميليون و در اروپا 10 ميليون عمليات پزشكي هسته اي انجام مي شود و به طور كلي در كشورهاي توسعه يافته از هر پنجاه نفر يك نفر در هر سال از خدمات تشخيصي پزشكي هسته اي استفاده مي كنند. در حال حاضر 78 راكتور هسته اي تحقيقاتي در جهان براي توليد راديوايزوتوپ مورد استفاده قرار مي گيرند و كشورهاي هلند، بلژيك، لهستان، فرانسه، آلمان، جمهوري چك، چين، ايالات متحده آمريكا، آفريقاي جنوبي، روسيه و استراليا توليدكنندگان اصلي مواد پرتوزاي مورد استفاده در حوزه پزشكي هسته اي هستند. • در جمهوري اسلامي ايران نيز همگام با پيشرفت هاي صورت گرفته در بهره برداري صلح آميز از فناوري هسته اي، توسعه كاربرد پرتوهاي هسته اي در حوزه سلامت مورد توجه قرار گرفته است. ايران با داشتن 205 مركز پزشكي هسته اي، خدمات مختلف اين حوزه را به بيماران ارائه مي دهد. با اين وجود، زيرساخت هاي فعلي كشور در اين زمينه، براي رفع نياز روز افزون كشور به كاربردهاي فناوري هسته اي در حوزه سلامت كافي نيست. در حال حاضر تنها يك راكتور تحقيقاتي در كشور (راكتور تهران با عمر 54 سال) قابليت توليد راديوايزوتوپ هاي مورد استفاده در پزشكي هسته اي را دارد و از طرف ديگر، تعداد محدودي سيكلوترون نيز در شهرهاي تهران، كرج و مشهد در حال تأمين بخشي از مواد پرتوزاي مورد نياز بخش پزشكي هسته اي كشور هستند. چهار مركز پرتودهي هسته اي نيز در شهرهاي تهران، بناب، شهركرد و يزد فعال هستند. همچنين تعداد متخصصان پزشكي هسته اي در كشور حدود 150 نفر است. • بر اساس بررسي هاي انجام شده، مهم ترين الزامات كوتاه مدت به منظور توسعه كاربردهاي فناوري هسته اي در حوزه سلامت در راستاي رفع نيازهاي كشور، شامل احداث راكتورهاي هسته اي تحقيقاتي، تأمين و راه اندازي سيكلوترون هاي بيمارستاني، تأمين حداقل 131 دستگاه تصويربرداري اسپكت، تأمين حداقل 20 دستگاه تصويربرداري پِت، تجهيز 15 مركز پزشكي هسته اي كشور به بخش بستري پزشكي هسته اي، احداث حداقل 12 مركز پرتودهي، تربيت حداقل 100 نفر متخصص پزشكي هسته اي و داروسازي هسته اي، توزيع مناسب امكانات مربوطه در كشور، رفع موانع مشاركت شركت هاي دانش بنيان در اين حوزه و هماهنگي بيشتر ميان سازمان انرژي اتمي و وزارت بهداشت مي شوند. همچنين از آنجايي كه استفاده از اورانيوم با غناي بالا به عنوان ماده هدف، نقش مهمي در كيفيت راديوايزوتوپ هاي توليدي دارد، پيشنهاد مي شود به اقتضاي شرايط سياسي موجود، توليد اورانيوم با غناي 90 درصد به صورت آزمايشي در دستوركار قرار گيرد.