15698

1401

فارسي

تهران مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي

8949334

گزارش

مناظره هاي انتخاباتي در جهان بيش از نيم قرن قدمت دارند و طي اين دوره دچار تغييرات زيادي شده اند. اين تغييرات ناشي از تحولات جوامع انساني و به ويژه تحولات عصر ديجيتال است. به صورت كلي ادبيات نظري درباره مناظره هاي انتخاباتي را مي توان در قالب سه دسته نظريات كلامي، كاركردي و شكلي مورد بررسي قرار داد. در نظريات كلامي، محتواي مناظره هاي انتخاباتي به سه دسته مناظره هاي مدني، مناظره هاي آرام يا ملايم و مناظره هاي تهاجمي تقسيم مي شوند. در نظريات كاركردي بر وجوه كاركردي مناظره هاي انتخاباتي تأكيد مي شود. در اين دسته از نظريه ها تأكيد مي شود كه مناظره هاي انتخاباتي از حيث كاركردهاي اصلي بين دو كاركرد آگاهي بخشي و تبليغاتي در نوسان هستند. بي شك اينكه كدام يك از پيامدهاي مثبت يا منفي مناظره ها در سطح جامعه و نظام سياسي پديدار شود به چگونگي برگزاري مناظره ها بستگي دارد. در نظريات شكلي بر اين موضوع تأكيد مي شود كه در هر تحليلي از مناظره هاي انتخاباتي، بخش عمده مباحث بايد بر شكل يا ساختار مناظره ها متمركز باشد. به عبارتي دقيق تر مي توان گفت سه مبحث مهم در رابطه با مناظره هاي انتخاباتي وجود دارد كه منجر به شكل گيري ادبيات نظري پيرامون آن شده است. اين مباحث عبارتند از محتوا، ساختار برگزاري و كاركردهاي مثبت و منفي مناظره هاي انتخاباتي. كشورهاي برگزاركننده مناظره هاي انتخاباتي با توجه به اين سه ركن كلي، اصولِ مشخصي را براي برگزاري مناظره هاي انتخاباتي تدوين كرده اند كه موردِ پذيرش نامزدهاي انتخاباتي و احزاب سياسي قرار گرفته و در زمان برگزاري مناظره ها مبناي عمل قرار مي گيرد. ازجمله اين موارد مي توان به شكل برگزاري مناظره ها، شيوه ي آماده سازي سؤالات، نقش مجري در فرايند برگزاري مناظره، تعداد و زمان برگزاري مناظره ها، چگونگي پخش مناظره هاي انتخاباتي و استفاده از فناوري هاي جديد اشاره كرد. با توجه به اينكه مناظره هاي انتخاباتي بيش از يك دهه است به يكي از مؤلفه هاي اصلي رقابت هاي انتخاباتي رياست جمهوري در ايران بدل شده، ضرورت دارد كه تلاش بيشتري براي بهبود نحوه سازماندهي و اجراي آنها صورت گيرد. علاوه بر اين، از آنجايي كه مناظره هاي انتخاباتي نقش حياتي در شكل دادن به ترجيحات سياسي رأي دهندگان، انتخاب نامزدها و اعتماد سازي به فرايند سياسي ايفا مي كنند، چارچوب برگزاري مناظره ها بايد شناسايي و اصلاح شوند. با اصلاحات مورد نياز، مناظره هاي انتخاباتي مي توانند در دستيابي به اهداف تعيين شده عملكرد موفقيت آميز تري داشته باشند و همچنين سطح و ميزان آگاهي بينندگان را افزايش دهند. اگر اصلاحاتِ مورد نياز در اين زمينه انجام نشود، نه تنها ميزان تماشاي مناظره ها ممكن است كاهش يابد بلكه كاركردهاي مناظره هاي انتخاباتي نيز تحت تأثير قرار خواهد گرفت. اصلاح مناظره هاي انتخاباتي بايد با بازنگري در شكل برگزاري مناظره ها، تأكيد بر پاسخگويي نامزدها، همسويي بهتر مناظره ها با تغيير نگرش رأي دهندگان و اصلاح فرايند و زمانبندي مناظره انجام شود. لذا پيشنهاد مي شود در اصلاح سازوكار برگزاري مناظره، اصول و چارچوب ذيل درنظرگرفته شود: شكل و ساختار مناظره هاي انتخاباتي: مناظره هاي انتخاباتي به سه شكلِ رودررو، گروهي و نشست شهري برگزار مي شود. با توجه به تجربه برگزاري مناظره هاي انتخاباتي به صورت رودررو در انتخابات سال 1388 و شكل بسيط نظام حكمراني كشور، برگزاري مناظره هاي انتخابات رياست جمهوري به دو شكل رودررو و نشست شهري در ايران با مشكلات و موانعي مواجه است. با اين حال برگزاري اين مناظره ها به شكل گروهي نيز كه درحال حاضر به شكل غالب برگزاري مناظره ها تبديل شده است در كنار نقاط قوتي كه داشته از نقاط ضعف عمده اي مانند عدم جذابيت و ناتواني در ايجاد شور و شوق لازم در جامعه برخوردار است. ازاين رو لازم است بخش هاي متنوعي براي مناظره ها طراحي شود تا جذابيت مناظره ها براي رأي دهندگان را افزايش دهد و آنها را به مشاركت انتخاباتي بيشتر ترغيب كند. براي مثال افزايش جذابيت مناظره هاي انتخاباتي تا حد زيادي ناشي از درگير شدن ديدگاه هاي نامزدهاست. مي توان بخش هايي در مناظره هاي انتخاباتي طراحي كرد كه نامزدها هرچه بيشتر برنامه ها و ديدگاه هاي يكديگر را نقد كنند. محتواي مناظره هاي انتخاباتي: با توجه به وجود محتواي تهاجمي در مناظره هاي گذشته، شايسته است از نامزدهاي انتخاباتي خواسته شود كه در طول مناظره ها از حمله مستقيم به يكديگر و از ورود به بحث ها و موضوعات شخصي اجتناب ورزند و صرفاً برنامه هاي انتخاباتي و عملكرد گذشته همديگر در سمت هايي كه داشته اند را مورد نقد و ارزيابي علمي، كارشناسي و منطقي قرار دهند. بدين منظور بهترين راهكاري كه به نظر مي رسد ضرورت دارد تدوين منشور اخلاقي است تا از نامزدها خواسته شود با امضاي آن بدان متعهد باشند. شيوه ي آماده سازي سؤالات: پيشنهاد مي شود كه در مناظره هاي آتي صرفاً به نظرات تعداد محدودي از كارشناسان اكتفا نشود و از نظرسنجي هاي عمومي و ساير شيوه هاي ارتباطي مانند ايميل، پيامك و .... در طراحي سؤالات استفاده شود. سؤالات مناظره ها بايد براساسِ دغدغه ها و مشكلات تمام رأي دهندگان طراحي شوند. بدين منظور، ضروري است كه برگزاركنندگان مناظره هاي انتخاباتي در طراحي سؤالات از شيوه هاي ارتباطي جديد استفاده كنند. نقش مجري در مناظره هاي انتخاباتي: پيشنهاد مي شود كه شرح وظايف مجري مشخص شود. در اين زمينه مي توان به آزادي عمل مجري در پرسش و پاسخ و گفتگو با نامزدها پيرامون برنامه هاي انتخاباتي آنها، تمركز بر تعداد محدودي از مسائل و موضوعات در طول مناظره، جلوگيري از تشديد درگيري ميان نامزدها، تلاش براي تبديل نشدن مناظره هاي انتخاباتي به بازي برد و باخت ميان نامزدها، كسب اطلاعات كافي درباره نامزدها و برنامه هاي انتخاباتي آنها و امكانپذيري تحقق و اجرايي شدن وعده هاي انتخاباتي نامزدها و... اشاره كرد. فشرده سازي مناظره هاي انتخاباتي: پيشنهاد مي شود كه اولاً تعداد مناظره ها در فاصله زماني بيشتر افزايش يابد؛ ثانياً به جاي متمركز كردن كل مناظره بر يك حوزه موضوعي گسترده مانند سياست خارجي يا داخلي، بر يك موضوع خاص تأكيد شود تا رأي دهندگان بينش ژرف تري نسبت به موضوع موردِ بررسي و موضع گيري نامزدها در قبال آن پيدا كنند. با توجه به اينكه مدت زمان تبليغات انتخاباتي براساس قانون محدود است ميتوان از ظرفيت هاي ايجاد شده توسط فناوري هاي نوين ارتباطي استفاده كرد. گسترش دسترسي به مناظره هاي انتخاباتي: استفاده از فناوري هاي جديد مانند شبكه هاي اجتماعي، كانال هاي پخش اينترنتي، قابليت هاي پلتفرم هاي داخلي و ... جهت پخشِ زنده مناظره هاي انتخاباتي بررسي و در دستور كار برگزاركنندگان مناظره هاي انتخاباتي قرار گيرد. بي شك انجام اصلاحات مذكور نه تنها كاركردهاي مثبت مناظره هاي انتخاباتي را بسط مي دهد و فرايند دستيابي به اهداف انتخاباتي را تسهيل مي كند، بلكه وجه مردم سالاري نظام سياسي را نيز تقويت مي كند كه مي تواند اعتماد سازي هر چه بيشتر نسبت به نظام سياسي را به دنبال داشته باشد.