16939

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي

8956813

گزارش

«بومي گزيني» يك روش پذيرش دانشجو از طريق آزمون سراسري در كشور است كه نقش بسيار زيادي در توزيع پذيرفته شدگان در دانشگاه هاي مختلف و شانس داوطلبان براي قبولي در رشته محل هاي مورد علاقه دارد. نتايج اين گزارش نشان مي دهد بومي گزيني عملاً امتيازي براي محرومان، داوطلبان شهرستان ها و مناطق كمتربرخوردار نيست و در مقابل امتيازي براي داوطلبان بومي مناطق برخوردارتر كشور نظير تهران و ساير كلان شهرهاست. با هدف روشن تر شدن فرايند بومي گزيني و تأثيرات آن بر توزيع دانشجو در كشور، در اين گزارش «بومي گزيني» تبيين و به تفصيل تشريح شده است. «بومي گزيني» براي اكثر رشته ها اعمال مي شود و از بومي استاني شروع، سپس به بومي ناحيه اي و قطبي تبديل مي شود و درنهايت نيز براي معدودي از رشته ها كه بسيار كمياب هستند پذيرش به صورت كشوري است. همچنين، نقش بومي گزيني در توزيع آماري پذيرفته شدگان «دوره هاي با آزمون» در كنكور سراسري سال 1398 و تداخل آن با سهميه مناطق به عنوان يك مورد بررسي و مطالعه شده است. بررسي كلي بومي گزيني نشان مي دهد اين فرايند ضمن تداخل با سهميه هاي مناطق، موجب توزيع ناعادلانه و ناهمگون دانشجو در كشور شده است كه اين وضعيت به ميزان قابل توجهي به زيان مناطق كمتربرخوردار بوده است، به گونه اي كه در سال 1398 حدود 50 درصد قبولي هاي دوره روزانه و به ترتيب حدود 80 و 70 درصد قبولي هاي دانشگاه هاي پيام نور و غيرانتفاعي به صورت استاني و 18 درصد قبول شدگان برمبناي پذيرش كشوري پذيرفته شده اند. درخصوص استان هاي مرزي اين وضعيت پُررنگ تر است؛ براي مثال در دو استان سيستان و بلوچستان و آذربايجان شرقي، 89/2 و 64/3 درصد از قبول شدگانِ دوره روزانه به صورت استاني پذيرفته شده اند. البته ناگفته نماند در ايجاد اين شرايط عامل ديگري يعني رغبت برخي از داوطلبان براي تحصيل در شهر و يا استان محل زندگي خود نيز مؤثر است. همچنين، آمارها نشان مي دهند تنها 5/65 درصد از داوطلبان منطقه (3) كه داراي بيشترين تعداد داوطلب (38 درصد از كل داوطلبان) است، در دوره روزانه با آزمون پذيرفته شده اند. بنابراين، كمترين شانس قبولي در اين دوره متعلق به داوطلبان منطقه (3) است. اين در حالي است كه منطقه (1) كه داراي كمترين تعداد داوطلب (18 درصد از كل داوطلبان) بوده، يعني به ميزان نيمي از تعداد داوطلبان منطقه (3)، داراي بالاترين شانس قبولي در دوره هاي روزانه با آزمون به ميزان 9/55 درصد بوده است كه بومي گزيني مهم ترين عامل مؤثر در اين پديده است. يافته هاي اين گزارش نشان مي دهد داوطلبان مناطق محروم و كمتربرخوردار اكثراً در همان منطقه محروم پذيرفته شده اند و از پذيرفته شدن در دانشگاه هاي ساير شهرها به خصوص شهرهاي بزرگ مانند تهران محروم مانده اند. اين امر منجر به تشديد محروميت به ويژه در برخورداري از امكانات آموزشي و دانشگاه هاي تراز اول كشور مي شود كه در ادامه نيز اين دسته از دانشجويان و فارغ التحصيلان از دستيابي به امكانات و فرصت هاي شغلي كشور باز مي مانند. با اين تفاصيل، بومي گزيني در پذيرش دانشجو مغاير با عدالت آموزشي، بند «2-6» سياست هاي كلي علم و فناوري ابلاغي مقام معظم رهبري و بندهاي «3» و «9» اصل سوم قانون اساسي است. اصل سوم قانون اساسي دولت جمهوري اسلامي ايران را موظف به تعميم و تسهيل آموزش عالي و رفع تبعيضات ناروا براي همه مردم كرده است. تبعات بومي گزيني محدود به عدالت آموزشي نيست. در اين گزارش، بومي گزيني از پنج بُعد آموزشي، امنيتي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مورد بررسي قرار گرفت. نتايج اين گزارش نشان مي دهد اهم چالش ها و تبعات بومي گزيني شامل مواردي از قبيل: 1. تضعيف انسجام ملي و افزايش قوميت گرايي، 2. تضعيف امنيت ملي، 3. ممانعت از هم افزايي فرهنگي بين اقوام مختلف كشور، 4. تشديد نابرابري ها و كاهش تحرك اجتماعي، 5. تشديد نابرابري هاي آموزشي، 6. تضعيف زبان مشترك ايرانيان يعني زبان فارسي را نيز به همراه دارد. با توجه به پيامدهاي روش بومي گزيني، پيشنهادهاي مختلفي ازجمله كاهش ميزان بومي گزيني، مستثنا شدن كلان شهرها از بومي گزيني و تركيبي از اين دو ارائه شده است. اما، پيشنهاد نهايي لغو بومي گزيني و پذيرش دانشجو برمبناي سهميه هاي منطقه اي و اضافه شدن يك منطقه به عنوان منطقه 4 است.