16964

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي

8957647

گزارش

معضل آلودگي هوا سال هاست كلانشهرهاي كشور را درگير كرده است. اين معضل به قدري توسعه يافته كه مي توان گفت به بزرگ ترين آسيب شهرنشيني در شهرهاي بزرگ كشور بدل شده است. مسئله آلودگي هوا خسارات فراواني را از منظر اقتصادي، سلامتي و رواني بر شهروندان و همچنين بر اكوسيستم شهري برجاي مي گذارد. براساس برآوردهاي بانك جهاني خسارت آلودگي هوا فقط در شهر تهران برابر 2/6 ميليارد دلار در سال است. مطابق آمار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي نيز مرگ 12000 نفر در سال مستقيماً به آلودگي هوا مربوط مي شود. بنابراين با توجه به اين وضعيت وخيم، مقابله با آلودگي هوا بايد يكي از اولويت هاي كلان در مديريت كشور باشد. كليد مقابله با آلودگي هوا اجراي قانون هواي پاك است كه آخرين و جامع ترين قانون مشتمل بر راهكارهاي كاهش آلودگي هواست. براساس اكثر گزارش هاي منتشره از نهادهاي نظارتي اين قانون از زمان تصويب در سال 1396 اجراي نامطلوبي داشته است. مهم ترين علت عدم اجراي مفاد اين قانون از جانب مجريان آن تخصيص نيافتن منابع مالي عنوان شده است. بنابراين براي پيش برد احكام مندرج در قانون هواي پاك نياز به تخصيص اعتبارات لازم و متناسب با راهكارهاي تعيين شده در اين قانون است. طبيعتاً اين اعتبارات مي بايست در لوايح بودجه پيش بيني و تعيين شوند. با بررسي لايحه بودجه سال 1401 مشخص شد كل اعتبار تخصيص يافته براي اجراي قانون هواي پاك فقط 320 ميليارد تومان است. همچنين مجموع اعتبارات لحاظ شده در اين لايحه كه به نوعي در كاهش آلودگي هوا مؤثرند حدود 2000 ميليارد تومان برآورد مي شود. ارقام تعيين شده براي اجراي قانون هواي پاك و كاهش آلودگي هوا در لايحه بودجه سال 1401 در مقايسه با ميزان اعتبار لازم واقعي براي اين امور بسيار كمتر است. اجراي راهكارهايي از جمله نوسازي و توسعه ناوگان حمل ونقل عمومي، توسعه قطار شهري، اجراي طرح هاي ترافيكي، كنترل و ارتقاي معاينه فني، توسعه حمل ونقل پاك، اصلاح سوخت صنايع و نيروگاه ها، جابه جايي صنايع آلاينده از اطراف شهرها، نصب تجهيزات فيلتراسيون آلاينده ها در صنايع و نيروگاه ها، اجراي طرح كهاب، برقي سازي موتورسيكلت ها و ... ارقام بسيار بزرگ تري نسبت به 2000 ميليارد تومان را مي طلبد. در اين گزارش پيشنهاد شد كه با توجه به اولويت و جايگاه معضل آلودگي هوا در كشور، براي كاهش آلودگي هوا يك فصل متمركزي ذيل امور محيط زيست در لايحه بودجه تعيين و راهكارهاي كاهش آلودگي هوا به صورت برنامه ذيل اين فصل تعيين شود. 11 عنوان برنامه مبتني بر راهكارهاي كاهش آلودگي هوا در اين گزارش پيشنهاد شد و اعتبارات مورد نياز براي اجراي هر برنامه براساس اولويت هر يك از آنها و سهم دولت از هزينه هاي اجرا، در يك بازه زماني 5 تا 8 ساله برآورد و پيش بيني شود. در بخش بعدي گزارش تلاش شد برآوردي از هزينه اجراي طرح هاي كاهش آلودگي هوا و اعتبار مورد نياز براي حل مسئله آلودگي هوا محاسبه شود. البته برآوردهاي مختلفي از ارقام مورد نياز براي اجراي راهكارهاي كاهش آلودگي هوا صورت مي گيرد كه به روش هاي انتخابي براي اجراي اين راهكارها وابسته است. اين گزارش براي برآورد رقم واقعي مورد نياز در اجراي راهكارهاي كاهش آلودگي هوا در كلانشهرهاي كشور از پيشنهادهاي كنسرسيوم پژوهشي دانشگاه هاي برتر كشور استفاده كرده است كه مجري پروژه سياهه انتشار آلاينده هاي هوا در اين شهرها هستند. پس از بررسي پيشنهادهاي اين كنسرسيوم و بازنگري آن با اعمال ضرايب مناسب، برنامه پنج ساله اي براي حل مسئله آلودگي هوا ارائه شد. براساس اين برآورد براي حل مسئله آلودگي هوا اعتباري در حدود 206 هزار ميليارد تومان مورد نياز است. البته ارقام برآورد شده طبيعتاً براساس نرخ تورم و ساير شاخص هاي اقتصادي ممكن است دستخوش تغيير شوند. با اجراي اين برنامه ها در صورت تخصيص اعتبار لازم، مي توان انتظار داشت كه پس از پنج سال تا ميزان زيادي به بحران آلودگي هوا در كشور پايان داد.