16970

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي

8957818

گزارش

بررسي آمار و داده هاي بارش وزارت نيرو نشان مي دهد متوسط بارش ساليانه طي 13 سال اخير به ميزان 9 درصد نسبت به دوره بلندمدت 53 ساله كاهش يافته و به 226 ميلي متر در سال رسيده است. همچنين الگوي بارش به نحوي تغيير پيدا كرده كه ميزان بارش هاي كوتاه مدت 5 تا 10 ميلي متر افزايش پيدا كرده كه تأثير چنداني بر توليد رواناب ندارند. در همين دوره بلندمدت، دماي كشور به طور متوسط 1/1 درجه افزايش پيدا كرده و به 5/18 درجه سانتي گراد رسيده است. اين روند ضمن كاهش ميزان بارش در كشور، به كاهش رواناب حاصل از بارش، تقليل حجم برف و آورد رودخانه هاي كشور در فصول گرم سال منجر شده و ميزان منابع آب تجديدپذير كشور را كاهش داده است. براساس شاخص هاي استاندارد بين المللي، به دليل عدم قطعيت ها در بارش ساليانه و نياز اساسي به تأمين حقابه هاي زيست محيطي، ميزان برداشت از منابع تجديدپذير نبايد بيش از 40 درصد باشد. اما در حال حاضر ميزان برداشت از منابع آب تجديدپذير كشور بيش از دو برابر استاندارد توصيه شده و در برخي موارد حتي بيش از 100 درصد آب تجديدپذير است. هم زمان با كاهش منابع آب و رشد جمعيت همراه با توزيع غير اصولي و غير آمايشي، شاخص سرانه منابع آب در دسترس كمتر شده است. بر اساس پيش بيني ها، در افق 1420 با فرض جمعيت 106 ميليون نفري و در دسترس بودن 103 ميليارد مترمكعب آب تجديدپذير، سرانه آب به 976 مترمكعب در سال مي رسد كه بيانگر وضعيت بحران آبي در كشور است. گفتني است اين ارقام متوسط كشوري است و شدت بحران در مناطق وسيعي از كشور به مراتب بيشتر از اين آمار است. هم اكنون ميزان 57 درصد آب شرب شهري، 83 درصد آب شرب روستايي، 63 درصد آب صنعت و خدمات و 52 درصد آب كشاورزي از منابع آب زيرزميني تأمين مي شود. از بين مصارف مختلف، با توجه به حجم آب مصرفي، وابستگي كشاورزي به آب زيرزميني به مراتب بغرنج تر است. بر اثر اضافه برداشت از منابع آب زيرزميني، حجم كسري آبخوان هاي كشور به بيش از 136 ميليارد مترمكعب و متوسط افت ساليانه آبخوان هاي كشور به 55 سانتي متر رسيده است. در حال حاضر از 609 دشت كشور 410 دشت به عنوان ممنوعه يا ممنوعه بحراني دسته بندي شده اند. طي سال آبي جاري تا 17 دي ماه 1400، بارش كشور معادل 82.4 ميلي متر بوده كه نسبت به ميانگين دوره هاي مشابه درازمدت ( 81.5 ميلي متر) 1 درصد كمتر و نسبت به سال قبل نيز تغييري نداشته است. اما به رغم درصد ناچيز كاهش بارش نسبت به متوسط در كل كشور، در 21 استان ميزان بارش بين 3 تا 72 درصد كمتر از ميانگين درازمدت در مدت مشابه بوده است. تا همين تاريخ، تنها 38 درصد از حجم مخازن سدهاي كشور پر بوده است. براي فصل زمستان، مدل هاي پيش بيني ميزان بارش را نرمال و تا حدود 10 درصد بيش از نرمال پيش بيني كرده اند كه باز هم به دليل افت نزولات در فصل پاييز، كشور دچار كم بارشي نسبت به شرايط نرمال خواهد بود. در واقع در مباحث بحران آب دو عامل يا علت اصلي نقش محوري و تعيين كننده در كاهش يا تشديد آن ايفا مي كند. عامل طبيعي مربوط به اقليم كشور و تغييرات آن و عامل دوم به عامل انساني كه عمده آن به مديريت به معني اعم و مديريت منابع آب به طور اخص مرتبط است. براساس مطالعات موجود، نقش عامل اول در سطح ملي در ايجاد بحران، به طور متوسط بالغ بر 45 درصد است. از آنجا كه بحران آبي علاوه بر منشأ طبيعي داراي علل و عوامل انساني و مديريتي نيز است، لذا مي توان با تدابير قانوني و ايجاد ساختارهاي مناسب كوتاه و بلندمدت از تبعات آن كاست.