16987

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي

8957847

گزارش

مديريت پسماند را مجموعه فعاليت ها و اقدام هاي لازم براي مديريت پسماند از زمان توليد تا دفع نهايي آن در نظر مي گيرند كه شامل كاهش در مبدأ، توليد، ذخيره و پردازش در محل، جمع آوري، حمل و نقل، پردازش و بازيافت، دفع و مراقبت هاي پس از دفع است. مديريت پسماند به عنوان يكي از مهم ترين اركان مديريت شهري، پيش تر عمدتاً موضوعي زيست محيطي و اقتصادي تلقي مي شد؛ لكن، امروزه با تبديل شدن به كانون و بستر شكل گيري پديده نابهنجار و آسيب زايي چون زباله گرديِ كودكان، به مثابه مسئله اي اجتماعي و فرهنگي نيز رخ عيان نموده است. ضرورت پرداختن به موضوع زباله گردي كودكان ذيل بحث مديريت پسماند زماني آشكار خواهد شد كه وضعيت، ابعاد و تبعات گسترده اين موضوع در جامعه مورد توجه قرار گيرد. اگرچه بنا به دلايلي چون حضور اتباعِ غيرقانوني، موقعيت و فعاليتِ پنهاني گاراژها و گودهاي زباله گردي و غيره، آمار دقيق و به روزي از تعداد زباله گردها در سطح كشور، در دسترس نيست؛ با اين حال، در گزارش شهرداري تهران در سال 1399 تعداد افراد زباله گرد در كشور بالغ بر 14 هزار نفر عنوان گرديده كه حدود 4700 نفر از اين افراد كه غالباً كودكان هستند در شهر تهران فعالند. نكته قابل تأمل در رابطه با آمار فوق حضور 90 درصدي مهاجران غيرقانوني در ميان جمعيت زباله گرد كشور است. محيط ناسالم و ناايمن در كنار شرايط سخت و دشوار كار، سلامت جسمي و فرايند رشد كودكان زباله گرد را به شدت در مخاطره قرار مي دهد. همچنين، محروميت از تحصيل و ممانعت از كسب و رشد مهارت هاي فردي و اجتماعي لازم، بزرگسالي كودكان زباله گرد را تهديد و دستخوش آسيب مي كند. از طرفي ديگر، حضور ملموس و پرتردد زباله گردان در معابر شهرهاي كوچك و بزرگ نه تنها امنيت رواني و سلامت عمومي شهروندان را به مخاطره مي اندازد؛ بلكه عامل و محملي براي تصويرسازي هاي رسانه ايِ نادرست و منفي عليه كشور در صحنة بين المللي شده است. ازاين رو، پرداختن به مقولة كودكان زباله گرد در كشور امري ضروري و اجتناب ناپذير به نظر مي رسد. طبق بندهاي «ز» و «ژ» ماده (3) قانون حمايت از اطفال و نوجوانان (مصوب 23/2/1399) زباله گردي كودكان مصداق وضعيت مخاطره آميز تلقي مي شود و برحسب ماده (6) اين قانون سازمان بهزيستي مكلف است با استفاده از مددكاران اجتماعي در قالب فوريت هاي خدمات اجتماعي با همكاري شهرداري يا دهياري و نيروي انتظامي نسبت به شناسايي، پذيرش، نگهداري و توانمندسازي اين كودكان اقدام كند. لكن، سازمان بهزيستي با اين توجيه كه تكليف قانوني مشخصي در رابطه با اتباع غيرمجاز ندارد از ارائه خدمات به كودكان زباله گرد امتناع مي كند و موارد را جهت تعيين تكليف برحسب ماده (34) آيين نامه اجرايي ماده (6) قانون حمايت از اطفال و نوجوانان (مصوب 30/3/1400) به وزارت كشور ارجاع مي دهد. افزون بر اين، برحسب بند «4» ماده (37) آيين نامه اجرايي مزبور وظيفه نظارت بر پيمانكاران بازيافت زباله به منظور عدم بهره گيري از نيروي كار كودكان برعهده شهرداري است. لكن، در سايه عدم هماهنگي، رسيدگي و نظارت مؤثر توسط نهادهاي فوق الذكر از يك سو و ازسوي ديگر شيوه سنتي مديريت پسماند شرايط جهت سوءاستفاده از نيروي كار كودكان اتباع در فرايند تفكيك پسماند فراهم شده است. در اين ارتباط، گزارش پيش رو تلاش نموده است به شكل اجمالي به تبيين اين مسئله و راهكارهاي برون رفت از آن بپردازد.