مشق عاشقى

در اين گفتار به اختصار، نظريه ى هستى شناسانه ى عرفان اسلامى با تأكيد بر مكتب تجلى و بر اساس تبيين شيخ اكبر محى الدين عربى بررسى مى شود و با ذكر شواهدى از ديوان لسان الغيب، نشان داده مى شود كه خواجه ى شيراز در عرفان نظرى، جهان آفرينش را طفيل عشق مى دانسته است و از نگاه او عشق حق تعالى به كمالات ذات در مرحله ى احديت، انگيزه ى ذات او براى ظهور و تجلى محاسن او بوده است و آشكارسازى محاسن و محامد او كه به اصطلاح كرشمه ى حسن ناميده مى شود، باعث ايجاد عالم و مراتب هستى شده است. بنابراين، از ديدگاه حافظ، عشق نه تنها يك لطيفه ى روحانى و وجه امتياز انسان از ملك و ساير آفريدگان خداوند است، بلكه آغاز و انجام آفرينش است. نتيجه آن كه عشق، در نگاه آن رند عالم سوز مبناى حكمت نظرى و حكمت علمى است. عشق در نگاه حافظ امانت الهى؛ كيمياى روح بخش و عروه الوثقايى نجات بخش و بهترين مسلك سلوك الى الله است.