حقوق مالكيت معنوي در مهندسي معكوس؛ شناسايي موارد مجاز و غير مجاز

هدف اصلي اين مقاله ، بررسي مالكيت معنوي در پروژه هاي مهندسي معكوس است. مهندسي معكوس همانند تمامي مفاهيمي كه با انتقال و اكتساب فناوري سر و كار دارند ، بايستي بتواند نگاه همه‌جانبه اي به فناوري داشته باشد و فناوري را صرفاً جزء سخت آن در نظر نگيرد ، لذا در اين مقاله هر دو جنبة نرم و سخت مهندسي معكوس مورد بحث قرار مي‌گيرد. هم چنين با بررسي تقابل مهندسي معكوس با مكانيزم هاي حفاظتي مالكيت فكري (پتنت ، كپي‌رايت ، اسرار تجاري و...) موارد مشروع و نامشروع استفاده از مهندسي معكوس در هر يك از مكانيزم ها ، تحليل مي گردد. نتايج پژوهش حاكي از اين مطلب است كه علي رغم اين كه مهندسي معكوس به رشد ، بالندگي و بهبود قابل توجه رقابت منجر مي‌گردد ، اما موارد استفاده قانوني از آن كه منجر به ايجاد مالكيت معنوي معتبر جديد شود ، محدود است. در واقع استفاده از يك پتنت براي انجام مهندسي معكوس ، تنها در حالتي مجاز است كه محصول ساخته شده با فرآيند مهندسي معكوس ، تفاوت اساسي با نمونه ثبت شده داشته باشد. در مورد اثر داراي كپي رايت هم ، مهندسي معكوس در حالتي مشروع و مجاز است كه دست يابي به فناوري (نحوه ساخت و عملكرد) صرفاً از طريق بررسي اثر اصلي و بدون تقلّب و عادلانه بدست آمده باشد. اما در مورد اسرار تجاري مي توات گفت ، يك حوزه بديع و بسيار مناسب براي مهندسي معكوس است و در صورت دست يابي به محصول يا فناوري به صورت عادلانه و بدون تقلب ، مهندسي معكوس كاملاً درست و مورد حمايت مراجع قانوني است. با در نظر گرفتن شرايط كشورهاي در حال توسعه كه مشتري عمده مهندسي معكوس هستند ، بايد گفت مهندسي معكوس براي ساخت محصول مشابه نمونه اصلي به صورت مجاز ، محدوديت هاي بسيار زيادي دارد و در اكثر موارد منجر به ايجاد مالكيت معنوي نمي شود ، بلكه در برخي موارد موجب ايجاد دعاوي حقوقي پيچيده شده ، و پرداخت غرامت را نيز به همراه مي آورد.