نظريۀ الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت

تدوين الگوي اسلامي‌ايراني پيشرفت به طور پيشيني نيازمند نظريه‌اي است كه به ماهيت‌شناسي آن بپردازد و حدود و ثغور اين الگو را روشن سازد. اين نظريه محصول نگاه درجه دو به عرصۀ الگو است و احكام آن مي‌تواند مبناي تدوين الگو قرار گيرد. لذا شيوۀ تحليل در نظريه‌پردازي پيرامون الگو، تعمقي فلسفي و نقدي مبناگرايانه است. مطابق با مقام الگوي اسلامي-ايراني در قوام جامعۀ اسلامي ايران، الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت بايد انعكاسي از تبلور فلسفه در تكنولوژي و ارزش‌ها در فرهنگ باشد؛ به بيان ديگر اين الگو بايد بتواند صورت عملياتي انديشۀ اسلامي را در جامعۀ ايران تبيين كند. اين كاركرد تبيين مي‌كند كه الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت «ترسيمي از وضع مطلوب»، «ترسيمي از مسير رسيدن به وضع مطلوب»، «مكانيزاسيون ساخت انساني اجتماع»، «سندي واحد براي پيشرفت كشور» و «سندي متفق‌ عليه براي پيشرفت كشور» نيست؛ اما در مقابل، اين الگو «انعكاسي از آن‌چه روي داده»، «نقشه‌اي جامع براي حركت»، «منكر نفي اختيار» و «فيضان درونزاي تكاليف» است. مطابق با نظريۀ الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت، اين الگو عبارت است از «انعكاسي جامع از روند تغيّر و تبدّل وقايع، در نتيجۀ تلائم روش فقهي جواهري، تربيت ديني درونزا و حكومت اسلامي در جامعۀ ايران تا به امروز». اين الگو بدون نياز به دانستن وضع مطلوب با واسطه قرار دادن مذهب اسلام و تراكم اتيان اوامر، تبلور انديشه و فلسفۀ اسلامي را در ساخت تكنولوژي و فرهنگ اجتماع ايران اسلامي نمايان مي‌سازد.