تابعيت واحد اسلامي، چالش‌ها و راه‌كارها

پذيرش تابعيت واحد اسلامي كه بتواند جايگزين تابعيت كنوني اتباع كشورهاي مختلف اسلامي شود، امري دشوار و شايد ناممكن است چرا كه تابعيت رابطه‌اي معنوي، حقوقي و سياسي است كه بين شخصي و يك دولت و حاكميت مشخص برقرار مي‌شود و با توجه به اين‌كه در شرايط فعلي، كشورهاي اسلامي هركدام داراي حاكميت مستقلي هستند اين حاكميت‌هاي متعدد، تابعيت‌هاي متعدد را به دنبال دارد. در عين حال اين امر امكان‌پذير مي‌باشد كه مجموعه دولت‌هاي اسلامي توافق نمايند كه هركدام از اتباع كشورهاي اسلامي، علاوه بر تابعيت دولت متبوع خود، داراي تابعيت واحد اسلامي يا به تعبير ديگر شهروندي اتحاديه كشورهاي اسلامي را نيز دارا باشند كه اشخاص بر مبناي آن، داراي حقوق و تعهداتي در قلمرو كشورهاي اسلامي باشند. اين تابعيت بايد به گونه‌اي باشد كه با يكديگر در تضاد نباشد و بلكه مكمل يكديگر باشند. نظير آنچه در اتحاديه اروپايي شاهد هستيم كه اتباع اين اتحاديه دو گونه شهروندي دارند: شهروندي دولت متبوع خود و شهروندي اتحاديه اروپايي شهروندي اتحاديه اروپايي در حقيقت تكميل كننده شهروندي ملي است.