خليج فارس از منظر منابع جغرافيايي مسلمانان؛ نمونه موردي مسالك و ممالك اصطخري و نخبه الدهر انصاري دمشقي

از جمله دانشمندان جغرافي نگار مسلمان داراي نژاد ايراني كه آثار جغرافيايي خويش را به زبان عربي تأليف نموده اند مي توان به مؤلف برجسته مسلمان يعني اصطخري در اثر مسالك و ممالك و مؤلف عرب اهل شام در زمان ايلخانان، انصاري دمشقي معروف به شيخ ربوة در اثر نخبة الدهر في عجائب البر و البحر اشاره كرد. البته ترجمه اي از مسالك و ممالك اصطخري از مترجمي ناشناس در قرن پنجم در دست است كه ملاك ما در اين پژوهش همان مي باشد و نخبةالدهر توسط سيد حميد طبيبيان ترجمه شده است. بررسي ديدگاه هاي جغرافي نگاراني مانند اصطخري و انصاري دمشقي درباره خليج فارس شيوه اي است كه اهميت بسياري دارد و تاكنون تنها دو مقاله با عنوان بررسي جغرافياي تاريخي خليج فارس از ديدگاه ابن بكران اثر مهدي شاهين و ديگران و خليج فارس در جغرافياي حافظ ابرو تأليف عباس سرافرازي به چاپ رسيده و البته در رابطه با نظرات اصطخري و انصاري دمشقي در خصوص خليج فارس تحقيق يا پژوهشي مورد بررسي قرار نگرفته است. اين تحقيق به شيوه كتابخانه اي با تكيه بر دو اثر نامبرده و استفاده از ساير منابع جغرافيايي مسلمانان و با روش توصيفي_تحليلي در پي پاسخگويي با اين سؤال است كه: اصطخري و انصاري دمشقي در آثار خويش جغرافياي تاريخي خليج فارس چگونه به ذكر جاي نام ها يعني موقعيت خود خليج فارس، رودها، كناره ها، جزاير و ... پرداخته اند؟ اين دو مؤلف درباره خليج فارس به موقعيت، جزاير، رودهايي كه به آن مي ريزند، كناره ها و بنادر و ويژگي ها و شگفتي هاي آن پرداخته و خود نيز ميراث دار جغرافي نگاران پيشين بوده كه اهميت آن در بررسي آنها درباره خليج فارس در محدوده جغرافياي تاريخي اسلام و ايران مي باشد.