حج از منظر صوفيان در قرون 3 تا 5 هجري

حج از مسائل مهم جهان اسلام بوده است. اهميت مسئله حج موجب شد تا انديشمندان مسلمان، پيرامون انجام نحوه اين فريضه الهي به ارائه ايده‎ها و نظرات مختلف بپردازند. در ميان تنوع نگاه به حج در مكاتب مختلف اسلامي، انديشه و نگاه تصوف، نمونه بارزي از اين دست است. نگاه صوفيان گاه به ديدگاه فقهاي سطحي‌نگر(ظاهري) و زماني به بعد عرفاني و انسانگريانه به منصه ظهور رسيده است. آنها با ديدگاه‌هاي متفاوتي برپايي اين فريضه الهي را با محور انسان‌دوستي قرار داده‌اند. در تصوف، حج از ابعاد ظاهري فراتر رفته و ابعاد معنوي آن با محوريت انسان و نيازهاي او رخ مي­نمايد. به نظر مي­رسد تفاوت ديدگاه به فريضه حج در ميان صوفيان با رويكرد به تصوف عاشقانه، نسبت به ساير صاحب‌نظران، متأثر از شرايط اجتماعي حاكم بر جامعه بوده است. عملكرد آنها در اين زمينه، بازتاب اعتراض آنها به مغفول‌ماندن عصاره آفرينش؛ يعني انسان و كرامت انساني بوده است تا از اين طريق آگاهان به مسائل اجتماعي را به اهميت موضوع واقف سازند.