جايگاه عقل در تفسير اثري جامع

عقل به عنوان حجت باطني انسان در امر هدايت، اصالت داشته و نقش مهمي در روش هاي مختلف تفسيري ايفا مي كند. به عقيده ي آيت الله معرفت با توجه به واقعياتي همچون حجيت عقل از نظر قران و روايات، عرفي بودن زبان قرآن و همه فهم بودن آن، و همچنين هم سويي قوانين و مفاهيم قراني با امور فطري وعقلي، عقل جايگاه بسيار مهمي در تفسير و تبيين مقاصد قراني دارد. از اين رو با وجود روايي بودن تفسير ايشان ،تحت عنوان التفسير الاثري الجامع، گستره ي موارد كار بست عقل در كتاب گرانقدر ايشان قابل توجه است. نوشتار حاضر، پس از بررسي ديدگاه هاي آيت الله معرفت در رابطه با عقل و جايگاه آن در قواعد مختلف تفسيري و همچنين كاربرد اين اصل در تفسير ايشان، به دومحور اساسي مي پردازد. در محور نخست جايگاه عقل برهاني به عنوان عقل سليم و فطري صحيح در تفسير اثري و كاركرد آن در مباحثي چون نقد روايات و اسرائيليات، اعتبارسنجي روايات تاويل و مباحث كلامي مورد كنكاش مي گيرد .در محوردوم به اجتهادهاي آيت الله معرفت و مباحثي همچون نقش عقل در توجه به سياق، رفع تعارض روايات، توجه به جري و تطبيق، ارجاع متشابهات به محكمات و ... به عنوان موارد كاركرد عقل اجتهادي در تفسير اثري جامع مي پردازد . واكاوي تفاوت اعتبارسنجي روايات تفسيري فريقين و ارتباط آن با دانش اهل بيت (ع) نيز از اهداف اين پژوهش به شمار مي آيد.