سلوك در شعر شاعران عارف دورۀ قاجار

اهمّيّت سير و سلوك همواره در احوال و اقوال عارفان بزرگ ديده مي‌شود به طوري كه از آغازين سال‌هاي ظهور مباحث معرفتي، سلوك و مراحل و درجات آن از اساسي‌ترين مسائل مورد توجّه اهل عرفان بوده است و مشايخ صوفيه و عرفا، نحوۀ طريقت و چگونگي پيمودن آن را بيان كرده‌اند. در ميان پژوهش‌هاي انجام شده در باب مباحث معرفتي، شعر عرفاني دورۀ قاجار كمتر مورد توجّه محقّقان قرار داشته است؛ اين در حالي است كه شاعران عارف دورۀ قاجار همچون شاعران گذشته بارها از اهمّيّت سير و سلوك در اشعار خود سخن گفته‌اند. در اين پژوهش، كوشش نموده‌ايم تا با بررسي اشعار پنج شاعر برجستۀ عرفاني‌سراي دورۀ قاجار(ميرزاحبيب خراساني، حكيم صفاي اصفهاني، فروغي بسطامي، صفي‌عليشاه و نورعليشاه)، به تحليل جنبه‌هاي مختلف بحث سلوك از ديدگاه اين شاعرن بپردازيم. در اين پژوهش بحث سلوك در سه دستۀ شرايط سلوك، اهداف سلوك و نتايج سلوك مورد بررسي قرار گرفته است و در هر دسته به بيان نظرات شاعران مورد نظر و ارائۀ نمونه‌هاي از اشعار آنان پرداخته‌ايم.