مكانيسم دفاعي واپس‌روي در سروده‌هاي مهدي اخوان ثالث

منتقدان ادبي، در دهههاي اخير، از مطالعات و پژوهشهاي ميان رشته‌اي(Interdisciplinary study) بسيار بهره مي‌گيرند. يكي از مهم‌ترين و پركاربردترين موارد مطالعات بينارشته‌اي، نقد روانشناسانه متون ادبي است. انسان، در برخورد با موانع، تعارضها و فشارها، اغلب ناخودآگاه به مكانيسم ها و ساز وكارهاي دفاعي روي مي‌آورد. مكانيسم‌هاي دفاعي، شيوه‌هاي رواني مقابله با ناكامي هستند. يكي از مهمترين مكانيسمهاي دفاعي، «واپسروي» است. منظور از واپسروي (regression)، بازگشت به يك گفتار، يك خيال يا يك رفتار معني‌دار است كه قبلاً تجربه شده است. در اين مكانيسم، رفتار فرد به مرحله پايين‌تري پسروي مي‌كند. علت پسروي رفتار اين است كه قبلاً آن رفتار مورد استفاده قرار گرفته و مفيد واقع شده است. در اين مقاله برآنيم كه با ديدي روانشناختي و با روش تحليلي-توصيفي، مكانيسم دفاعي واپس‌روي را در سروده‌هاي مهدي اخوان ثالث بررسي كنيم؛ بنابراين پس از مقدمه‌اي درباره روانشناسي ادبيات و نظريات فرويد و ديگران درباره مكانيسم‌هاي دفاعي، انواع واپسروي را در سروده‌هاي اخوان ثالث نشان داده و دسته‌بندي كرده ايم و سپس هريك را در حد ضرورت بررسي نموده ايم. از مهمترين گونه هاي واپسروي در شعر اخوان مي توان به واپسروي در نگرش‌ و جهان بيني، واپسروي در گزينش واژگان، واپسروي نحوي و واپسروي ساختاري اشاره كرد.