نظم و وحدت در تمدن ايراني اسلامي

نظم يكي از ويژگي‌هاي اصلي خلقت الهي است و جايگاهي بسيار رفيع در مباني دين مبين اسلام، به‌ويژه قرآن كريم و روايات دارد. تمدن به‌مثابه مهمترين دستاورد بشري از طريق ايجاد نظم در تمامي ابعاد فرهنگي، اجتماعي، كالبدي، اقتصادي و سياسي قابل حصول مي‌باشد. تمدن ايراني اسلامي در دوره‌هاي مختلف تاريخي به ‌ويژه دوره‌هاي تاريخي آل بويه، سلجوقي و صفوي در نتيجه حاكميت سامانه‌هاي دقيق و پوياي سياسي، اقتصادي، فرهنگي و مديريتي عظيمي بوده است كه دستاوردهاي آن تمدن ايراني اسلامي در آثار فرهنگي، معماري، هنري، ادبي و شهرسازي نمود يافته است. نظم در شهر اسلامي متاثر از اصل بنيادين وحدت در نظام جامعه اسلامي در ابعاد اجتماعي، فرهنگي، كالبدي، هندسي و طبيعي تجلي يافته است. در مديريت شهر اسلامي، هر نظمي برگرفته از نظامي پويا، وحدت‌بخش است. نظام‌هاي مذكور همگي يا برگرفته از اصول و تعاليم دين مبين اسلام بوده يا هماهنگ با تعاليم اسلامي بوده كه در زندگي روزمره مسلمانان جاري مي‌باشند بطوريكه رعايت اين اصول و حقوق در شهر اسلامي به عنوان جزئي از عقايد و حقوق مسلم براي مسلمانان پذيرفته مي‌شود. احترام به اين نظم‌هاي (از قبل) موجود و توجه به آنها در تصميم‌ها و اقدام‌ها، همان نظم‌مداري و وحدت‌گرايي است. حيات و پايداري شهر اسلامي با نظم و وحدت عجين بوده و اختلال در نظم شهري با آشوب و بحران و زوال همراه خواهد بود. نگرشهاي تك‌بعدي و بدور از نظام مذكور به بي‌ثباتي، بي‌نظمي، آشوب و خسارتهاي متعدد در ابعاد مختلف فردي و اجتماعي منجر خواهد شد. بنابراين نظم يكي مشخصه‌اي اصلي مديريت شهري در رويكرد اسلامي است. مديريت شهري با رويكرد اسلامي مي‌تواند به ماندگار آثار و محصولات توليد شده و كارايي و اثربخشي هرچه بيشتر آن بيانجامد.