كاركردهاي هنري و تعليمي حكايت در تاريخ بيهقي

حكايت از تمهيدات پربسامد ادبيات فارسي است كه چه به صورت كتاب‌هاي مستقل، چه در لابه‌لاي آثار ادبي، اعم از حماسي، عرفاني، غنايي و تاريخي ديده مي‌شود. هدف اين مقاله بررسي كاركردهاي تعليمي حكايت در تاريخ بيهقي است كه با روش توصيفي تحليل محتوا به اين موضوع پرداخته‌است. حكايات بيهقي بيشتر در حوزة تاريخي و داستان‌هايي از پادشاهان گذشته است كه اين امر متناسب با موضوع كتاب اوست. اگرچه وي به دلايلي مانند آراستن متن، استدلال، صدور حكم كلي از حوادث جزيي و تشريح و رفع ابهام، عبرت‌گيري و بيان تعاليم اخلاقي از اين عنصر بهره گرفته، اما بيشترين كاركرد آن مورد اخير است. وي براي تأكيد و تبيين آموزه‌هاي مهم اخلاقي و مصداق‌گرايي، علاوه بر گزاره‌هاي مستقيم تربيتي، از حكايات بهره جسته‌است. در حوزة تعليمي، بيهقي تعاليم مختلفي متناسب با همه طبقات -چه سلاطين و امرا، چه عامة مردم- از حكايت خود اخذ كرده‌است. مهم‌ترين آموزه‌هاي اخلاقي در حكايات اين كتاب، مواردي همچون ضرورت وفاي به عهد و پرهيز از پيمان‌شكني، قابل‌نبودن بي‌تجربگان براي كسب مقام، نگاه‌داشت شالودة پادشاهي با عفو و بخشش به موقع، غلبه بر خشم، پرهيز از خودستايي، تحمل سختي‌ها و دل نبستن به حطام دنيا است