دستگاه تربيتي انسان در شعاع انديشه صدرالمتألهين

در ميان انديشمندان مسلمان، تفكر و خردورزي با تعليم و تربيت از ارتباط وثيقي برخوردار است. نگاه ويژه ملاصدرا نسبت به انسان در يك نظام فكري عميق، تربيتي خاص را در پي دارد. براساس اين نگاه، انسان در نظام هستي، بلحاظ برخورداري از بعد روحاني (نفس) به عالم مجردات تعلق داشته و در حكم حلقه اتصال عوالم وجودي با يكديگر ميباشد. نفس در قالب فطرت اوليه انسان، واجد نيروها و استعدادهايي است كه بر اساس حركت جوهري و در اثر عوامل دروني و يا بيروني، مراتب كمال را طي كرده و به فطرت ثانويه تبديل ميشود. ملاصدرا براساس تفكيك ميان علم، معرفت و حكمت، مراتب سه‌گانه استكمال انسان را ترسيم كرده و انسان كامل بعنوان جلوه¬يي از كل نظام آفرينش را همان كسي ميداند كه فراتر از علم و معرفت، به درجه حكمت نيز دست يافته باشد. وي دستيابي به اين مقام را بعنوان نزديكترين مرتبه به واجب تعالي، هدف زندگي انسان و نهايت سير استكمال او معرفي ميكند. دو شرط خودآگاهي ـ احياي فطرت انساني ـ و خداآگاهي ـ شناخت كمال مطلق بعنوان غايت حركت ـ در پرتو اصولي مانند فطرت و ايمان به توحيد و معاد تحقق اين هدف را تضمين و تدوين نظام تربيتي صدرالمتألهين را تأمين ميكند.