گفت وگوي بينامتنيِ كليله و دمنه و رمان جاي خالي سلوچ

نظرية بينامتنيت بر اين اصل اساسي استوار است كه هيچ متني خودبسنده و اصيل نيست و ميان متون، مكالمة مستمر وجود دارد و هر متني بر پاية متون ديگر و پيش‎متن ها بنا شده است. البته اين بحث فراتر از موضوع تأثير و تأثّر و نقدِ منابع و يافتن سرچشمه ها در نقد سنّتي است. ريشة بينامتنيت به نظرية «منطق مكالمة» باختين مي رسد و نخستين بار ژوليا كريستوا اين اصطلاح را به كار برد. از نظر كريستوا رابطة بينامتني، موجب پويايي و چندمعنايي متن و تعامل پيچيدة آن با متون ديگر مي شود. در اين مقاله، رابطة بينامتني رمان جاي خالي سلوچ از محمود دولت آبادي با حكايت «مرد گريزان از شتر مست و آويزان در چاه» از كليله و دمنه بررسي شده است. نتايج به دست آمده نشان مي دهد كه پيش متنِ دولت آبادي در بخشي از رمانش، حكايت مذكور از كليله و دمنه بوده، اما پايان داستان با آن متفاوت است و جزئي از متن مرجع را نفي مي كند.