نگاهي به كليله و دمنه از منظر نقد خواننده‌محور (تحليل تلقي وصّاف‌الحضره از كليله و دمنه در مُجلّد چهارم تاريخ وصّاف)

برخلاف رويكردهاي گذشته به متون كه غالباً يا ناظر به «متن» و يا «مؤلف متن» بود، از رويكردهاي تازۀ نقد ادبي، پرداختن به «خوانندۀ متن» و بررسي تاريخيِ فهمِ خوانندگان يك متن، در طول قرون و اعصار است. از اين منظر مي‌توان به تلقيهاي مختلف تاريخي در ادوار مختلف و نوعي نقد جامعه‌شناختي، و تحليلي از جريان ادراك متن و بررسي رويكردها و ادراكات مختلف از متني واحد، و به تبع آن به بحث از تمايلات، انگيزه‌ها، ايدئولوژي‌ها، گفتمان‌ها، و فضاهاي غالب فكري در هر دوره پرداخت. كليله و دمنه به عنوان يكي از مهمترين متون ادبي در ژانر «فابل»، كه به دليل اهميت آن، از زبانهاي هندي به پهلوي، از پهلوي به عربي، و از عربي به فارسي ترجمه شده است، به لحاظ شكلي از زمرۀ متون ادبي و به لحاظ محتوايي در زمرۀ متون سياسي به شمار مي‌تواند آمد كه آئينه‌اي است از تلقي قدما نسبت به دستگاههاي سياسي حاكمه و طبقات اجتماعي مرتبط با نهادهاي قدرت. اينكه در هر دوره و در آثار هر نويسنده، به عنوان خوانندۀ اين متن مهم، چه تلقي‌اي وجود داشته و كدام بخش از اين متن محل توجه بوده، مي‌تواند براي منتقد امروز محلي براي تحليل‌هاي مختلف و زواياي ديد گونه‌گون از اين متن باشد. موضوع اين مقاله، نگاه وصّاف-الحضرۀ شيرازي، مورخ بزرگ عصر مغول، به اين كتاب در اثر تاريخي و معروف او به نام تجزيۀ الامصار و تزجيۀ الاعصار معروف به تاريخ وصّاف است. از ميان مجلّدات پنجگانۀ تاريخ وصاف، خوشبختانه مجلد چهارم آن به خط خود وصاف باقي‌مانده است و متن محل بررسي ما در اين مقاله همين مجلد خواهد بود.