بررسي ساختاري شخصيت مؤنث در مرزبان نامه

نگاه ساختاري به آثار ادبي به سبب بررسي عناصر درون‌متني و كشف الگوي پيوند آن‌ها، زمينه‌هاي دريافت شايسته‌تر از ماهيت ادبيات را فراهم مي‌آورد و با ارايۀ شگردهاي خلق آثار برتر ادبي مي‌تواند به گسترش الگوهاي پردازش اثر ادبي كمك كند. گروهي از منتقدان ساختارگرا به فرم‌هاي روايي و بررسي عناصر داستان و قوانين تركيب آن‌ها پرداخته‌اند. مرزبان‌نامه يكي از ارزشمند‌ترين آثار ادبي اين سرزمين است كه در برخي از داستان‌هايش شخصيت زناني ترسيم شده كه تحليل موقعيت آن‌ها در داستان، بيانگر تفكر حاكم بر انديشه‌هاي اجتماعي دورۀ تاريخي خلق اين اثر ارزنده است. در پژوهش حاضر داستان‌هايي از مرزبان‌نامه كه شخصيتي مؤنث در آن حضور يافته بررسي شده است. در تقابل شخصيت‌ها بيشتر از آراء گريماس يكي از ساختارگرايان برجسته، بهره برده شده است. از دوازده مورد درخور بررسي هشت شخصيت كنشگر و فاعل هستند؛ اين مسئله با توجه به زمان نگارش داستان‌ها، درخور توجه است. اغلب شخصيت‌ها قالبي‌اند و از خود نامي ندارند. چهرۀ زنان برخلاف انتظار اغلب مثبت و درخشان است. شخصيت‌ها با توصيف مستقيم نويسنده و نه با عمل داستاني به خواننده معرفي مي‌شوند. اين پژوهش، به روش كتابخانه‌اي و به شيوه‌اي تحليلي صورت گرفته‌است.