تعيين سطح متون خوانداري منابع آموزش زبان فارسي از طريق شاخص‌ها و فرمول‌هاي خوانايي‌سنجي

بخش عمده اي از برنامه ريزي آموزشي به انتخاب مواد آموزشي و درجه بندي آنها براساس سطح زباني زبان آموزان و نيز تعيين سطح دشواري محتوا اختصاص دارد. منابع موجود در آموزش زبان فارسي، با برچسب هايي مانند «پايه/مبتدي»، «مياني/ميانه/متوسط» و «پيشرفته» تلاش كرده اند ميزان دشواري محتواي آموزشي خود و تناسب آنها با سطح زباني فارسي‌آموزان را نشان دهند. بسياري از اين منابع حاوي متن هاي خوانداري آموزشي هستند كه انتظار مي رود سطحي هماهنگ با برچسب كتاب داشته باشند. براي تعيين سطح دشواري اين متن ها مي‌توان از شاخصي به نام”خوانايي“ استفاده كرد. اين شاخص كه عمدتاً از طريق فرمول‌هاي خوانايي‌سنجي ارزيابي مي‌شود، ميزان احتمال موفقيت خواننده را در خواندن و درك يك متن يا نوشته پيش‌بيني مي‌كند. در همين راستا، پژوهش حاضر نيز با هدف كارايي‌سنجي اين فرمول‌ها در زبان فارسي (با توجه به بومي نبودن اين فرمول‌ها) به پيامدها و نتايج به‌كارگيري اين فرمول‌ها در زمينه‌ي خوانايي‌سنجي متون خوانداري منابع آموزش زبان فارسي پرداخته است. بدين منظور، مطابق با اصول فرمول فلش، فرمول گانينگ (شاخص فوگ)، و نمودار فراي، 9 متن يكصد‌واژه‌اي از ابتدا، وسط، و انتهاي سه منبع آموزش زبان فارسي به نام‌هاي «‌خواندن و درك مطلب متون فارسي»، «لذت خواندن» و «فارسي بياموزيم» (سه متن از هر منبع) انتخاب شد. سپس ميزان خوانايي متن‌هاي هر كتاب، بر مبناي سه فرمول‏ گفته شده استخراج گرديد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه از لحاظ يكسان بودن برآوردها، تا حدودي مي‌توان به فرمول‌هاي خوانايي كه اساساً براي زبان انگليسي طراحي شده‌اند، اتكا نمود؛ تقريبي و حدودي بودن اين اتكا نيز به آن دليل است كه در مورد برخي متون، نتايجِ به دست آمده از طريق محاسبه با دو فرمول، با يكديگر انطباق ندارند و همچنين، برخي شاخص‌ها مانند نمودار فراي حداقل در مورد زبان فارسي كارايي چنداني ندارند. علاوه بر اين، تفاوت‌هاي زبان فارسي (از لحاظ هجايي و دستوري) با زبان انگليسي، ضرورت طراحي حداقل يك فرمول خوانايي مختص زبان فارسي را به خوبي نشان مي‌دهد.