مترجمان زن در ايران معاصر

يكي از نشانگر‌هاي بارز ميزان و نحوۀ حضورِ اجتماعيِ زنان ميزان انتشار آثار آن‌هاست، كه هم شامل نوشته ‏هايشان مي‌شود و هم شامل ترجمه‏ هايشان. در پژوهش پيش‌رو، تاريخِ معاصرِ ترجمۀ كتاب ـ اعم از ادبيات و غير آن ـ به‌دست زنان در طول يك‌صد و ده سال، از سال ۱۲۸۰ ـ يعني از زماني كه نام زني در مقام مترجم در آثار چاپ‌شده ذكر شد ـ تا ۱۳۹۰ بررسيِ آماري شده است،‌ با اين هدف كه از روي انتخاب‌هاي ترجمه‌اي آن‌ها و ارتباط اين انتخاب‌ها با شرايط تاريخي و اجتماعي، سطح سواد و تحصيلاتشان روشن شود كه حضور اجتماعي زنان در اين بازۀ زماني در ايران چگونه بوده است. نتايج پژوهش حاكي از اين است كه، در ايرانِ معاصر، حضور زنان در جايگاه مترجم ـ كه مقدمه‌اي بود براي فعاليت‌هاي بعدي آن‏ها در كار نويسندگي ـ به اواخر دوران قاجار باز مي‌گردد و تاريخ معاصر ترجمۀ زنان در ايران را مي‌توان به سه دوره تقسيم كرد: نخستين دوره كه «حضور پنهان» نام گرفته است، سال‌هاي ۱۲۸۰ تا۱۳۲۰ را دربرمي‌گيرد و مصادف است با پايان دوران قاجار، انقلاب مشروطه و آغاز حكومت پهلوي؛ دومين دوره كه حضور «پر تعارض» نام‌گرفته است، از دهۀ بيست آغاز مي‌شود، زماني‌كه نويسندگان و مترجمان زن كم‌كم شناخته شدند و آثارشان به‌چاپ رسيد. اين دوران تا سال ۱۳۵۷ و انقلاب اسلامي ايران ادامه داشت؛ دورۀ سوم، كه حضور حرفه‌اي نام گرفته، سال‌هاي پس از انقلاب را از سال 1357 تا ۱۳۹۰ دربرمي‌گيرد.