نقد و بررسي يك قاعدة آوايي كهن در آثار مولوي

در متون كهن فارسي، به تبعيّت از زبان پهلوي، قواعد آوايي متعدّدي، نظير: ياء معروف و مجهول، واو معروف و مجهول، ذال معجم و ... به‌كار مي‌رفته است. قاعدة ذال معجم بنا به نظر محقّقان تا زمان صفويه در زبان محاوره‌اي مردم (و به تبعيّتِ آن در زبان معيار ادبي) رواج داشته، و از اين تاريخ به بعد منسوخ شده است. در اين جستار نشان خواهيم داد كه اين قاعدة آوايي، از بسي پيشتر از دورة صفويّه (قرن پنج و شش) از زبان محاوره‌اي مردم حذف شده است ليكن شعرا به تبعيّت از زبان معيار ادبي (كه دنبالة زبان شاعران پيشين بود) اين قاعده را رعايت مي‌كرده‌اند لذا بر پاية اين قاعده مي‌توان در تصحيح، يا شرح متون ادبي بازنگري كرد. در جستار حاضر همچنين بين زبان محاوره‌اي و زبان معيار ادبي تفاوت قائل شده‌ايم و نشان داده‌ايم كه مولوي برخلاف ديگر شاعران، در سرودن اشعارش از زبان محاوره‌اي مردم تبعيّت كرده است، و نه زبان معيار ادبي رايج در آن عصر، و لاجرم در آثارش قاعدة ذال معجم را رعايت نكرده است.