پيوند تجربه‎هاي عرفاني مولوي و جلوه‎هاي آن با موقعيت‎هاي مختلف قبض و بسط در ديوان شمس

در چشم‎انداز عرفاني، مولوي عارفي است كه تجربه‎هاي عرفاني خاصّي را از سر گذرانده كه اين تجارب بنابر ادعاي خود عرفا، داراي دو جنبۀ حال عرفاني قبض و بسط از سوي حقيقت برتر بوده است. اين تجربه‎هاي غيبي در سه جلوۀ سماع، موسيقي و شعر در غزليات شمس نمود دارد. گرچه مولوي همواره از خود تمناي خاموشي دارد، اما به ظاهر با اينهمه گرمي گفتار و ترانۀ سرشار او تناقض دارد، زيرا وي گاه خود را ملزم به بيان حقايق و ارمغان‎هاي آن سري مي‎داند. با وجود اين، تجارب اشراقي مولوي همواره داراي انسجام و هماهنگي كامل است. اين امر نمايانگر اين حقيقت است كه اين «نمودها»ي برخاسته از احوال دوگانة قبض و بسط عارفانة مولوي از سوي «بود» حقيقي بر او متجلّي ‎شده است. هدف اين مقاله، بررسي و تحليل پيوند ميان تجربه‎هاي عرفاني مولوي با جلوه‎هاي آن در سه مقولۀ اساسي سماع، موسيقي و شعر است كه با موقعيت هاي مختلفِ قبض و بسط در ديوان شمس تجلّي يافته است. در اين زمينه قبض و بسط با مفاهيمِ وابسته اي در انديشة مولانا همچون تجددِ امثال و تحرّك هستي، نگاه غيبي و افلاكي به موسيقي و ارتباط مولانا با خود موسيقي، ساري ديدن عشق در عالم، سنّت سماع و مسائل پيرامون آن و شعر عرفاني در ارتباط است.