سفرهاي آفاقي اهل تصوف

سفرهاي آفاقي يكي از آداب مهم اهل تصوف است كه دو كاركرد عمده دارد: نقش آشكاركنندگي حالات و عيوب نفس و نقش تربيتي آن به‌ويژه براي مريدان. مشايخ تصوف در انتخاب سفر يا حضر اختلاف نظر دارند و به چهار گروه تقسيم مي‌شوند: برخي تا آخر عمر در سفرند، گروهي همواره مقيمند، عده‌اي در ابتداي عمر سفر مي‌كرده و در انتهاي عمر مقيم‌ گشته‌اند و گروهي در آغاز مقيم و در آخر سفر را برگزيده‌اند. مسافر وظايفي دارد كه مهمترين آنها عبارتند از: پي‌گيري حالات نفس در سفر، دانستن علومي خاص و تشخيص بهترين زمان براي سفر. انگيزۀ مسافر يا دنيوي است مانند فرار از قحطي و گراني و طلب رفاه و مال يا اخروي است مانند حفظ دين، اختيار خمول و قطع علايق دنيوي، كسب علم، مرابطه و مجاهده، زيارت، حج و سنجش توكل. از ديگر مطالبي كه به تفصيل در اين مقاله بررسي شده عبارتند از: آداب سفر از آغاز تا برگشت از سفر كه از امهات متون تصوف استخراج گرديده؛ سكونت‌گاه‌هاي موقت مسافران شامل كوه، مسجد، دويره، خرابات، لنگر و خانقاه؛ آداب و حقوق مسافران و مقيمانِ ميزبان در حق يكديگر. كتاب‌هاي اللمع، قوت القلوب، رساله قشيري، كشف المحجوب هجويري، احياءعلوم‌الدين غزالي، عوارف‌المعارف سهروردي، الانسان الكامل عزيزالدين نسفي، مصباح الهدايه عزّالدين محمود كاشاني منابع اصلي اين پژوهش بوده‌اند.