جايگاه محمود غزنوي در انديشه‌ي عطار و مولانا

شاعران و نويسندگان عارف در طي اعصار سعي داشته اند، براي تبيين هر چه عميق تر مفاهيم فرامادي عرفاني، از هر آن چه و هر آن كه در عالم ماده و مجاز در دسترس دارند، مدد جويند. يكي از اين شخصيت ها كه جايگاه ويژه هم در تاريخ و هم در ادبيات اين سرزمين داشته و به مدد قلم سحرانگيز بيهقي ياد و خاطرة او در سينه هاي مردمان، نسل به نسل منتقل شده است، محمود غزنوي است. سلطان محمود غزنوي با آن كه شخصيتي تاريخي است، از سويي به دليل داستان دلداگي ¬اش با اياز در ادب غنايي، واز سويي ديگر به دليل تهوّر و شجاعت و به ويژه جنگ هايش با هندوان در ادب حماسي و نيز به دليل تعصبش در دين و مراوده هايش با عارفان در ادب عرفاني جايگاهي نمادين يافته است. اين جستار با استفاده از روش تحليل محتوا و كنكاش در آثار عطار و مولوي به بررسي جايگاه نمادين محمود غزنوي در عرفان پرداخته است. پس از تأمّل دقيق و مطالعه ي كامل حكايات مربوط به محمود غزنوي و اطرافيان او در آثار اين دو شاعر شهير- كه اين حكايات گاه جنبه تاريخي و واقعي دارد و گاه ساخته ذهن توانمند اين دو شاعر بزرگ است - مشخص شد، اين پادشاه بلندآوازة غزنوي به صورت هاي گوناگوني در متون عرفاني جلوه گر شده است و او را مي توان نمادهاي: حق تعالي، معشوق، عاشق مدعي، عاشق خام و ناتمام، عاشق حقيقي و راستين، فقر و فناي عرفاني، سالك غافل دچار وقوف ، سالك آگاه از وقفه و مشكل خويش، انسان كامل و پير طريقت مشاهده كرد.