شخصيت¬شناسي رستم در شاهنامه (با تأكيد بر نظريه ي آيزنك)

يكي از راههاي ژرفا بخشيدن به داستان و تقويت تأثير آن بر مخاطب، پردازش قوّتمند شخصيت است. فردوسي سخنسرايي داستانشناس است كه در عصر برونگرايي و كلّينگري شاعران خراسان، خود و خواننده را با جزئيّات روحي قهرمانانش همراه و درگير ميسازد و به تشكيل رابط‌هاي نو و ژرف ميان شخصيت و مخاطب موفّق ميشود. اين شگرد، به هر يك از شخصيت‌هاي اصلي شاهنامه، مجموعهاي از ويژگي‌هاي رواني و اخلاقي متنوّع و تعيينكننده ميبخشد كه شناختن زواياي پيدا و پنهان آنها، به درك بهتر و كاملتر داستان كمك ميكند. بر اين اساس و با توجّه به همين اهمّيّت، پژوهش حاضر به تحليل روانشناسانة شخصيت رستم، به عنوان يكي از شخصيتهاي مهم و قابل بررسي شاهنامه ميپردازد. فردوسي با استفاده از هر دو شيوة مستقيم و غيرمستقيم؛ يعني با بهرهگرفتن از توصيف، گفتگوگو، اظهار نظر شخصي، معرّفي توسّط خود شخصيت و يا از طريق ديگر قهرمانان مرتبط با داستان، هر شخصيت را به خواننده ميشناساند. كردار و رفتار شخصيت نيز از ديگر راههاي رسيدن به ويژگيهاي اوست. رستم در روايت اپيزوديك شاهنامه، در كل با يك شخصيت همه جانبة اصليِ نسبتاً ايستايِ مثبت و نمادين به خواننده معرّفي ميشود. از نظر روانشناسي و بر مبناي نظرية آيزنك، رستم برونگراست؛ با نوسان ميان پايداري و ناپايداري. او صفراوي و دموي مزاج است؛ با تأثير «فرامن» در ساختار شخصيتش. نقش وراثت و محيط نيز در شخصيت او بارز و تعيينكننده است.