هستي‌شناسي ديوانگان عطار نيشابوري

هستي و كيهان از منابع و ابزارهاي شناخت حق و حقيقت و نيز مقدمۀ آن است. راه رسيدن به خداشناسي خودشناسي و هستي‌شناسي است. در هر دو مقوله هم در آموزه‌هاي ديني و هم در آموزه‌هاي عرفاني مطالب خيلي گسترده‌اي بيان شده است؛ بنابراين يكي از دو بال رسيدن به خداشناسي، هستي‌شناسي است؛ در بيشتر متون عرفاني از خودشناسي معبري به خداشناسي ياد كرده‌اند و همچنين در آيات قرآن آموزه و توصيۀ «سيروا في الأرض» بسيار به كار رفته است كه هر دو از اهميت اين دو مقوله در خداشناسي و رسيدن به كمال و معرفت حكايت دارد. از اين رو، عطار از زبان ديوانگان در مثنوي‌هاي خود به هستي‌شناسي بسيار توجه كرده است. هستي و دنيا در نظر عطار هم مفيد و سودمند است و هم نامطلوب و فسادانگيز. از اين نظر كه ابزاري و فرصتي براي رسيدن به كمال است، سودمند و لازم است و از اين نظر كه فاني و زودگذر است و اسباب غفلت و گمراهي، نامطلوب است و از آن برحذر داشته است. با توجه به اينكه بيشتر پژوهش‌ها در حوزۀ خودشناسي و خداشناسي عطار است و معمولاً در عرفان دنيا نهي شده است، اين مقاله با گردآوري مطالب مرتبط با هستي و دنيا در حكايت‌هاي ديوانگان عطار در چهار مثنوي عطار، به‌صورت دقيق آن را بررسي و نتايج آن را با تقسيم‌ بندي در موضوعات چندگانه ارائه داده است.