فرماليسم و ساختارگرايي در مطالعات ترجمه

نظريه پردازي در مطالعات ترجمه همواره با نظريه هاي ادبيات و زبان شناسي مرتبط بوده است، زيرا اولاً ادبيات يكي از موضوع هاي اصلي ترجمه است، و ثانياً زبانشناسي ابزاري براي تعريف و طبقه بندي مفاهيمي چون معنا، معادل و ترجمه فراهم آورده كه اجزاي اصلي نظريه هاي ترجمه هستند. يكي از اثرگذارترين مكاتب ادبي در مطالعات ترجمه فرماليسم است كه به خود متن و صورت و اجزاي آن توجه كرد. ترجمه پژوهان پيرو فرماليسم انگليسي- امريكايي بر آن شدند كه هر متني معنايي ذاتي و دروني و پنهان دارد كه خواننده/مترجم بايد با تحليل متن به آن دست يابد. چنين باوري به ثبات معنا و متن منتهي شد، و موجب شد معادل ترجمه اي جامد و ناپويا تلقي شود. اما فرماليسم روسي كه ادبيّت را با آشنايي زدايي و استفاده از صورتهاي نو تعريف مي كرد، بيشتر در مطالعات ترجمه اثر گذاشت، به ويژه در ديدگاه هاي مربوط به ترجمه ادبيات، از جمله مكتب نيترا و نظريه نظام چندگانه ادبيات. به دنبال آن، ساختارگرايي به مطالعات ترجمه راه يافت، كه هم از لحاظ تاريخي و هم از لحاظ منطقي از فرماليسم برخاسته است. اين ديدگاه در مطالعات ترجمه صورت هاي گوناگون به خود گرفت و موجب پديد آمدن تعاريف تازه اي از مفهوم ترجمه، رابطه ميان متن مبدأ و مقصد، و طبقه بنديهاي متفاوت از انواع ترجمه شد. مقاله حاضر با در نظر گرفتن موارد فوق جنبه هاي اصلي رابطه نظريه هاي ترجمه با فرماليسم و ساختارگرايي را بررسي مي كند.