تأمّلي نو در اغراض ثانوي انشاي طلبي (مطالعةموردي نهي ارشادي)

علم معاني يكي از علوم ادبي است كه در حوزة توليد نرم افزاري دانش، علمي ايستا بوده و مورد كم توجّهي واقع شده است، به گونه‌اي كه ضمن معدود بودن كتب معاني تأليفي، كتاب‌ها و مقالات تحليلي در زمينة اين علم بسيار كم و اغلب اين آثار هم بازيافت مثال براي مقولات مطرح در اين علم هستند و كمتر مباني و مقولات آن را در حوزة نظريه¬پردازي مورد بحث و بررسي نقّادانه قرار داده¬اند. ازاينرو مقالة حاضر براي نمونه يكي از مقوله¬هاي علم معاني، يعني «نهي »، را مورد بحث و بررسي خود قرار داده تا از اين رهگذر معلوم شود نتايج بررسي و حتي شاهد مثال¬هاي اغلب آثار تأليفي در اين زمينه تكراري مي باشد، به گونه¬اي كه پس از جمع¬بندي و حذف موارد تكراري به اين نتيجه مي رسيم كه اين معاني ثانوي در 16 عنوان مشترك مطرح شده‌اند و تنها رضانژاد با افزودن 20 عنوان ديگر به آنها توانسته است تعداد معاني ثانوي نهي را به 36 عنوان (با حذف عناوين مشابه و تكراري، 33 عنوان)افزايش دهد. ضمن اينكه، در اين آثار كمتر به نظريه¬پردازي، دسته بندي موضوعي، رعايت اسلوب عنوان گذاري علمي و با مسمّي و ارائة تعريف براي عناوين پرداخته¬اند. به نظر مي‌رسد در گام نخست مي‌توان معاني ثانوي نهي مورد اشارة اين آثار را به سه موضوع نهي ارشادي، نهي تحذيري و نهي دعايي دسته¬بندي موضوعي كرد و سپس با رعايت اين دسته¬بندي به تعداد اين معاني نيز افزود. از اينرو در دسته¬بندي موضوعي مدّ نظر اين مقاله، 15 عنوان از عناوين مطرح شدة نهي در سايركتب بلاغي، را در مقولة «نهي ارشادي» قرار داده و فقط در اين مقوله ضمن ارائة تعريف، 24 معناي مجازي براي نهي ارشادي بر شمرده‌ايم. از آنجا كه ذكر تمامي اين معاني و شواهد آنها در اين مقال نمي‌گنجد، به بحث و بررسي درباره « نهي ارشادي» پرداخته و براي تأييد عنوان مورد نظر به جهت اختصار به نقل يك بيت از حافظ بسنده شده است.