شيوه¬هاي طنزپردازي در لطايف¬الطوايف

درونمايه اصلي كتاب لطايف¬الطوايف مسائل تربيتي و اخلاقي است. اما اين درونمايه در شكل مطايبه و طنز مطرح شده است. مؤلف كتاب، طيفي نسبتاً وسيع از انواع طنز را به كار گرفته است، از «جدّ» گرفته تا «هزل»، «هجو»، «مطايبه» و «فكاهي»؛ و براي اهداف تربيتي، اجتماعي و اخلاقي خاصي كه مد نظر داشته است، با مهارت تمام از بلاغات ويژه طنز؛ مانند نقيضه، تهكم، كنايه و تعريض استفاده كرده است. «لطايف¬الطوايف» بر حسب اقشار و طبقات اجتماعي تنظيم و فهرست شده است و بر حسب ويژگي هاي صنفي هر گروه، در هر فصلي لطايف مربوط به يكي از اين اصناف و طبقات مطرح شده است. بر حسب اين كه هر فصلي مربوط به كدام صنف يا طبقه مي¬باشد، لحن و سبك به كار رفته در انشاء طنز نيز تغيير مي¬كند. در باب¬هاي اول و دوم كه در بيان مناقب حضرت رسول و دوازده امام نوشته است لحني علي¬حده و كاملاً جدي دارد، در باب هفتم كه راجع به مشايخ، علما و فضلا و فقها مي¬باشد نيز تنها مطايباتي چند به كار برده است. اما در باب كنيزان و بعضي جاهاي ديگر، هزليات هم به كار برده است. در ساير باب¬ها همة انواع طنز استفاده شده است. در كل طنز صفي تيغي است تيز كه گردن¬فرازي¬هاي خداوندان «زر» و «زور» و «تزوير» را نشانه مي¬گيرد.