بررسي درون‌مايه تصوف و عرفان در اشعار مظفر النواب

مظفر النواب شاعر معاصر عراقي، به سرودن اشعار و هجوهاي تند سياسي مشهور است؛ به شكلي كه موضوعات سياسي، بن‌مايه اصلي شعرش بوده و در تمامي اشعار او حضوري دائمي و برجسته دارد. ديگر موضوعات شعري هميشه در لابلاي اشعار سياسي او بيان شده‌اند كه يكي از اين‌ها، تصوف و عرفان بوده است. زيرا هر چند نواب، چنان كه ما از عرفا و متصوفه مي‌شناسيم، يك عارف سالك إلي الله نبوده و همه زندگي خود را صرف مبارزه حزبي و سياسي كرده است، اما نوعي گرايش صوفي در زندگي و شعر خود داشته است. اين مقاله با تكيه بر شيوه وصفي تحليلي در صدد آن است كه به بررسي درون‌مايه تصوف و عرفان در اشعار نواب بپردازد. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه هرچند تصوف و عرفان بارزترين درون‌مايه اشعار مظفر النواب نيست، ولي درون‌مايه‌اي فرعي و البته چشمگير در لابه‌لاي اشعار سياسي اوست،‌ وي گاهي در ميان شكنجه‌ها و يا در غربت و تبعيد، در خلوتي عارفانه‌، دشواري‌ها و مشقّات خود را به خداوند شكوه كرده و با خدا راز و نياز و مناجات مي‌كند و به تمايلاتش به زهد و پارسايي اشاره مي‌كند. البته اين نوع زهدپيشگي با شيوه زندگي، فعاليت‌هاي مبارزاتي و خصوصيات غالب اشعار وي، تا حدّ زيادي همخوان نيست. از سوي ديگر، آن‌گاه كه نواب زبان به بيان امور صوفي و عرفاني گشوده و نهفته‌هاي روح خود را بيان مي‌دارد، به ناگاه زبان شعري‌اش از نثرگونگي و بيان خطابه‌وار سياسي فاصله گرفته و غرق در نماد و البته غموض و ابهام مي‌شود.